Թեման՝ ‘մշակույթ’

ՄԻ ԱՆԳԱՄ ՊԱՆԹԵՈՆՈՒՄ

Սեպտեմբեր 15, 2011

111111_8Մեղքս ինչ թաքցնեմ, ազատության մեջ հայտնվելուց հետո չէի եղել Կոմիտասի անվան Պանթեոնում, ու երեկ, երբ Օհան Դուրյանի ծննդյան օրվա առիթով այցելեցի, շոկը ինձ պատեց: Ես գիտեի` Պանթեոնը Հայոց մեծերի աճյուններն ամփոփող սրբատեղի է, երեկ, սակայն, ինձ համար ակնհայտ դարձավ, որ այն վեր է ածվել Անդրանիկ Մարգարյանի անձնական դամբարանի: Խնդիրն այն չէ, որ նախկին վարչապետի գերեզմանատեղը գտնվում է Պանթեոնում: Խնդիրն այն չէ, որ նախկին վարչապետի գերեզմանատեղը գտնվում է Պանթեոնի ամենակենտրոնում: Խնդիրն այն է, որ այդ գերեզմանին տրամադրված է այնպիսի տարածք, այն կառուցապատված է այնպիսի ճոխությամբ եւ մտահղացմամբ, որ դարձել է Պանթեոնի առանցքը, կենտրոնը, կորիզը: Եգիպտական դամբարան լինի ասես. կենտրոնում փարավոնն է, իսկ նրան շրջապատում են «ոչ այնքան կարեւոր անձանց» շիրիմներ, որոնք ֆոն են ծառայում հիմնական, առանցքային, ամենակարեւոր գերեզմանի համար: Նման բան, իհարկե, չկա գրված, նման բան չի ասվում ոչ մի տեղ, բայց այդպես գրված է ճարտարապետության լեզվով, շինարարության լեզվով, զգացողության եւ ռելիեֆի լեզվով:

Ես գիտեմ, այսօրինակ թեմաներ հրապարակային քննարկելը Հայաստանում ընդունված չէ: Այսօրինակ թեմաները ազգիս բոհեմը սիրում է քննարկել սրճարանում թրեւ գալիս, փսփսալով, հեգնելով, ձեռ առնելով: Դա իմ ոճը չի, եւ եթե ասելիք ունեմ, ասում եմ հրապարակային: Եւ ասում եմ, սա խայտառակություն է: Այ ընկերներ, այ բարեկամներ, այ հանրապետական կուսակցականներ. բա դուք չե՞ք մտածել, թե էս ինչ եք անում, բա դուք, օրինակ` Կոմիտասից, Արամ Խաչատրյանից, Ալեքսանդր Թամանյանից, Մարտիրոս Սարյանից, Կարեն Դեմիրճյանից, Հրանտ Մաթեւոսյանից, Ֆրունզիկ Մկրտչյանից, Սիլվա Կապուտիկյանից չե՞ք ամաչել: Դուք Հայաստանից, հայ ժողովրդից, ՀՀ շարքային քաղաքացուց չե՞ք ամաչել: Դուք ձեզ հաշիվ չե՞ք տվել, թե որ երկրում եք ապրում, դուք ձեզ հաշիվ չե՞ք տվել, որ Հայաստանը փոքր երկիր է, բոլորը բոլորին ճանաչում են, բոլորը բոլորի մասին գիտեն ամեն ինչ, բոլորը գիտեն, թե ով ինչ արժե այս երկրում, ունի՞ վաստակ, թե՞ չունի, եթե ունի` որքա՞ն է էդ վաստակը: Դուք այս գերեզմանով, այս անհեթեթ արարքով ամենեւին չեք մեծացրել Անդրանիկ Մարգարյանի արժեքը. դուք նսեմացրել եք Հայոց մեծերին, այն մեծերին, որոնք մեծ են իսկականից եւ ոչ թե գերեզմանի չափի ու տեղի բերումով:

Նիկոլ Փաշինյան

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ , , ,

ՄԻ ՈՒՐՎԱԿԱՆ Է ՇՐՋՈՒՄ ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ… ԹԱՄԱՆՅԱՆԻ ՈՒՐՎԱԿԱՆԸ

Հունիս 9, 2011

Ի. Ստալինը նորակազմ Խորհրդային երկրում բռնակալություն հաստատելիս, հակառակորդներին ոչնչացնելիս` դա բացատրում էր լենինյան գաղափարներով, լենինյան իդեալները պաշտպանելու անհրաժեշտությամբ: Բայց արդյո՞ք Լենինը նկատի է ունեցել հենց այն, ինչ իրագործում է Ստալինը. այս տհաճ հարցին պատասխանելուց խուսափելու համար, ահա, Ստալինը ինքն իրեն վերապահեց Լենինի ծրագրերն ու իդեալները մեկնաբանելու մենաշնորհը…

Իսկ դուք ի՞նչ եք կարծում, ժամանակը չէ՞ որոշակի ռեկոնստրուկցիայի ենթարկել Ալեքսանդր Թամանյանի երեւանյան արձանը: Ռեկոնստրուկցիայի արդյունքում կունենանք մոտավորապես այսպիսի տեսարան. Թամանյանը լայն բացված ձեռքերով կռթնել է գրասեղանի վրա, գնահատելով իր հերթական նախագիծը, իսկ Նարեկ Սարգսյանը ծիկրակում է նրա ձախ ձեռքի տակից: Նարեկ Սարգսյանը Հայաստանի գլխավոր ճարտարապետն է (ուշադիր եղեք այս պաշտոնի անվանման նկատմամբ. պենսնեով չինովնիկի մոլեռանդ ամբիցիայի ավելի դիպուկ բնորոշում դժվար է սահմանել: Սա մի պաշտոն է, որ որեւէ կերպ չի տեղավորվում պետական հիերարխիայի որեւէ տրամաբանության մեջ: Սա ոչ թե պաշտոն է, այլ ազատ էսթետի տիեզերական առաքելություն: Հայաստանը կտավ է, բավական անհաջող կտավ, իսկ ինքը փորձում է մոգական վրձնահարվածներով որոշակի փայլ հաղորդել նրան) Երեւանի նախկին, նաեւ` ներկա գլխավոր ճարտարապետը: Կարդալ շարունակությունը …

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ , ,

ԳՐՈՂԸ ԵՎ ԻՐ ԺԱՄԱՆԱԿԸ

Երբ գրողը հայտարարում է, որ ինքը ոչինչ փոխել չի կարող, իմ աչքում նա դադարում է գրող լինել:

«Ես ի՞նչ կարող եմ անել», «Դա ինձնից կախված չէ», «Մենք էլ մյուսների նման շարքային մարդիկ ենք»,- հարցազրույցներում հայտարարում են ժամանակակից հայ գրողներից շատերը` հանրային կյանքի մասին խոսելիս, ապա եւ բողոքում, որ իրենց գրածը չեն ընթերցում, իրենց գրքերը չեն գնում: Իսկ ինչու պիտի Հայաստանի սովորական քաղաքացին գնի իր նման «սովորական» քաղաքացու գրած գիրքը: Որովհետեւ վերջինս իրենից գրագե՞տ է եւ կարողանում է գեղեցիկ նախադասություննե՞ր գրել, կամ, ի տարբերություն իրեն` գիտի Էրիխ Մարիա Ռեմարկի անո՞ւնը: Եւ ի՞նչ:

Ժամանակակից հայ գրողներից շատերը բավարարվում են արձանագրումով, որ գրականությունը տեքստ է: Գրականությունն, իհարկե, տեքստ է, բայց ամեն տեքստ չէ, որ գրականություն է: Գրականություն դառնալու համար տեքստը պետք է մի շարք չափանիշների համապատասխանի. այն պետք է լինի գեղագիտական, ունենա հասցեատեր` ի դեմս ընթերցողի եւ աշխարհը փոխելու ներքին առաքելություն:

Աշխարհ ասելով` եկեք հասկանանք նրա ցանկացած հատվածը եւ այդ հատվածներից յուրաքանչյուրի վրա գոյություն ունեցող ցանկացած իրավիճակ եւ հարաբերություն: Օրինակի համար` բնակելի շենք, սանդղահարթակ, հարեւաններ, սեր… Մեջբերածս ինքնաբուխ է, որեւէ կոնկրետ բան նկատի չունեմ հենց այս բառաշարքը մեջբերելիս: Կարդալ շարունակությունը …

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ , ,

ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ԼԵՎՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՀԵՏ

Հունիս 2, 2011

Նիկոլ Փաշինյան, Լեւոն Տեր-ՊետրոսյանՈրքան հասկացա մամուլի հրապարակումներից, ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի այցը «Արթիկ» քրեակատարողական հիմնարկ եւ հանդիպումը ինձ հետ` շատերի համար խորհրդավորության քողով է պատված: Ազատության մեջ հայտնվելու այս մի քանի օրում արդեն հասցրել եմ բազմաթիվ հարցեր ստանալ, թե ինչ ենք խոսել առաջին նախագահի հետ: Հիմա կպատմեմ:

Այն, որ առաջին նախագահը մայիսի 5-ին այցելելու է ինձ, իմացա նախորդ օրը` «Ազատություն» ռադիոկայանի երեկոյան թողարկումից, եւ դա կատարյալ անակնկալ էր: Հաջորդ օրն առավոտյան ինձ ուղեկցեցին ՔԿՀ պետի աշխատասենյակ, որտեղ եւ տեղի ունեցավ մեր հանդիպումը: Բնականաբար, մեզ առանձին զրուցելու հնարավորություն տրվեց (մեկ ժամ):

Խոսակցությունը սկսեցինք Սասուն Միքայելյանի առողջական վիճակի քննարկումով, քանի որ առաջին նախագահը նախորդ օրը նրան էր այցելել «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿՀ-ում: Ես հետաքրքրվեցի, թե ինչպես է Սասունը: Նախագահն ասաց, որ նրա առողջական խնդիրները լուրջ են, բայց կարծում է, որ թե Սասունը, թե ես մինչեւ մայիսի 28-ը ազատության մեջ կլինենք, եւ Սասունի առողջական խնդիրները կարգավորելու հնարավորություն կստեղծվի: Կարդալ շարունակությունը …

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ , , ,

ԻՄԱՆԱԼ ԶԲԱՆՍ ՀԱՆՃԱՐՈՅ

Ո՞րն է հայ ժողովրդի պատմության կարեւորագույն իրադարձությունը: Այս հարցի իմ պատասխանը միանշանակ է` գրերի գյուտը Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից, 405 թվականին: Իմ ընկալմամբ, որեւէ այլ իրադարձություն չի կարող մրցակցել գրերի գյուտի հետ` մեր ժողովրդի կյանքում ունեցած նշանակությամբ: Թերեւս` միայն քրիստոնեության ընդունումը, որովհետեւ գրերի գյուտը ի վերջո քրիստոնեության ընդունման արդյունք է, որ բխել է հայերեն Աստվածաշունչ ունենալու անհրաժեշտությունից:
Մեսրոպ Մաշտոցի հանճարը ուղղակի շշմեցնում է իր ընդգրկումով, ոչ միայն Հայոց տառերը ստեղծած լինելու պատճառով, այլեւ այն ընտրությամբ, որ նա կատարեց հայերեն առաջին նախադասությունը գրելիս. «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ»:
Սա Աստվածաշնչի առակների գրքի 2-րդ համարն է: Եւ թվում է` աստվածային շնորհով սբ. Մեսրոպը իր ժողովրդի առջեւ հարատեւելու, հզորանալու, տիրելու, վեհանալու բանաձեւ է դնում: Կարդալ շարունակությունը …

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ , , ,

ԻՇՏՈՅԱՆԱ ՎԻԴԻՏ…

Փետրվար 8, 2011

ԱԳ փոխնախարար Շավարշ Քոչարյանը իսպանացի տենոր Պլաչիդո Դոմինգոյի երեւանյան համերգի հիշարժան դրվագներից մեկը դարձավ: Դոմինգոյի կատարումներին հաջորդող օվացիաների ժամանակ Քոչարյանը «Դե սպասիր» մուլտի գայլին էր հիշեցնում ինձ: Տպավորություն էր, թե ծափ զարկելուց առաջ 360 աստիճանով բացում է ձեռքերը` անհրաժեշտ ռազգոն հավաքելու համար: Անգամ սկսնակ հոգեբանը կասի, որ նման օվացիոն ակտիվության պատճառը ոչ թե հիացմունքն է, այլ սեփական հիացմունքը ուրիշներին ի ցույց դնելը, որ դահլիճում ներկա բազմաթիվ իշխանական ուռու գլուխները հետագայում իրենց համար անհասկանալի համերգի մասին տպավորություններ կիսելիս ասեն. «Բայց Քոչարյան Շավարշը օպերայից ուժեղ հասկընըմ ա»: Բայց շաբաթը ուրբաթից շուտ եկավ, Քոչարյանի պլանը չստացվեց, որովհետեւ պարզվեց, որ օպերայից Հայաստանում ամենաուժեղը Չոռնի Գագոն ա հասկընըմ:
Փայլուն համերգ էր, խոսք չկա: Բայց դրա հեռուստատեսային դիտման ընթացքում ինձ ուրիշ հարց էր հուզում. արդյոք համերգին մասնակցող Բարսեղ Թումանյանը որպես կատարող օբյեկտիվորեն շատ է զիջում Դոմինգոյին: Թումանյանը, համենայնդեպս այդ օրը, փայլուն հանդես եկավ, եւ ինքս ինձ հարց տվեցի. ինչու Հայաստանում երեք տենորների համերգաշարի նմանությամբ երբեք չի կազմակերպվել հայ օպերային երգիչների այդպիսի վեհաշուք համերգ: Կարդալ շարունակությունը …

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ , , ,

ՀԱԶԱՐԱՄՅԱ ՀԱՅԵԼՈՒ ԱՌԱՋ

Հոկտեմբեր 8, 2010

Ստեփանոս Մալխասյանցը, որ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» դասական աշխարհաբար թարգմանության հեղինակն է, 1940թ. հրատարակության ծանոթագրությունների մեջ ընթերցողին հորդորում է «Ողբի» եզրափակիչ մասը բառացի չընդունել եւ չմտածել, թե «հայ ժողովրդի բոլոր դասակարգը ապականված են եղել ամեն տեսակ մոլորություններով, եւ Հայոց աշխարհը լցված է եղել ամենակերպ տարերային աղետներով եւ հասարակական չարիքներով»: Ըստ Մալխասյանցի, «Ողբի» հատկապես վերջաբանը արտահայտությունն է Խորենացու վշտահար հոգու եւ հոռետես տրամադրության: «Նկարագրված բացասական երեւույթները ոչ այնքան իրականության պատկերն են, որքան անկեղծ հայրենասեր հեղինակի վշտահար հոգու»,- գրում է Մալխասյանցը` «Ողբի» շեշտադրումները կապելով այն իրողության հետ, որ Խորենացին «այդպես սուր կերպով զգացել է հայ ժողովրդի անիշխանությունը եւ անկախությունից զրկվելը, մեծ, անփոխարինելի ուսուցիչների կորուստը եւ իր կրած անձնական զրկանքները»: Մալխասյանցի հեղինակությունը, ինչ խոսք, անառարկելի է, բայց նրա բացատրությունը լի է տրամաբանական հակասություններով: Կարդալ շարունակությունը …

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ , , ,

ՆԻԿՈԼԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ ՌՈՒԶԱՆՆԱՅԻ ՀԱՐՑԻՆ

Մայիս 31, 2010

Եվա ՌիվասՌուզաննայի հարցը - Հարգելի Նիկոլ, սպասում էինք, որ գոնե այս տարի Հայաստանը կհաղթի «Եվրատեսիլում»: Ոնց որ թե սրա համար բավական աշխատանք էր տարված: Ինչո՞ւ ձեր կարծիքով «Եվրատեսիլը» նման ելք ունեցավ Հայաստանի համար:

Նիկոլի պատասխանը - Թանկագին Ռուզաննա. իմ կարծիքով «Եվրատեսիլի» մրցույթում հաղթեց այն մասնակիցը, որը կարողացավ բեմի վրա զերծ մնալ արհեստականությունից, ով չէր ուզում ունկնդրին, հեռուստադիտողին համոզել, որ ինքը ավելին է, քան կա իրականում, ով գնացել էր Օսլո, Եվրոպային եւ աշխարհին ասելու, որ ինքը սիրահարված է: Նա բեմից ասում էր, որ իր համար այս աշխարհում գոյություն չունի ոչինչ, բացի իրենից եւ իր սիրեցյալից, հանուն որի ինքը պատրաստ է ամեն ինչի` նույնիսկ մանիկյուր եւ պեդիկյուր անել, ինչն անել չի սիրում: Կարդալ շարունակությունը …

ՀԱՐՑ-ՊԱՏԱՍԽԱՆ, ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ