ԱԺ այսօրվա հայտարարությունների ժամին ՀՀԿ խմբակցության անդամ Կարեն Ավագյանը ԱԺ ամբիոնից կեղծված ապրանքանիշ որակելով նորաստեղծ ՀԱԿԿ-ն, ասել է. «ՀԱԿ-ին փորձեց փոխարինել ՀԱԿԿ-ն, բայց առանց Նիկոլի. զգուշացեք կեղծիքներից, իսկական ՀԱԿ-ը Նիկոլ Փաշինյանով է»:

Առաջին հայացքից տարօրինակ այս հայտարարությունը հասկանալի է դառնում, երբ այն դիտարկում ենք վերջին ամիսներին իմ համեստ անձի նկատմամբ ընդդիմադիր եւ այլընտրանքային կողմերից ծայր առած բանսարկությունների արշավի ֆոնին:

Թերեւս տեսնելով, որ իրենց բանսարկությունները ցանկալի էֆեկտ չեն ունենում, «հականիկոլական» քարոզարշավի հեղինակները որոշել են օգնության կանչել իրենց հին զինակիցներին կամ ընթացիկ խնամիներին, որոնք էլ գործի են դրել իրենց երիտասարդ ակտիվը՝ հակադիր դաշտում գտնվող հայտնի շրջանակների հետ «պասերով» խաղալու համար:

Վերահաստատելով նախկինում տված խոստումս, որ ինձ հետ կապված որեւէ հարց չի մնալու առանց հրապարակային պարզաբանման, այս պահին հարկ եմ համարում ընդգծել միայն հետեւյալը.

ա) Իսկական Հայաստանը առանց Սերժ Սարգսյանի է, եւ առանց 2008 թվականի Մարտի 1-ի մյուս կամ մույս ոճրագործների ու նրանց ախքակերպ սպասարկուների:

բ) Իսկական Երեւանը առանց Տարոն Մարգարյանի է եւ նրա հետ համատեղ՝ մայրաքաղաքը անմիտ բետոնակույտերի վերածած քրեական օլիգարխիայի:

Հաշվի առնելով, որ առաջիկա կիրակի օրը տեղի են ունենալու Երեւանի ավագանու ընտրություններ, երեւանցիներին կոչ եմ անում ակտիվորեն մասնակցել ընտրություններին, քվեարկել ընդդիմության օգտին եւ վճռականորեն ոչ ասել ա) եւ բ) կետերում նշված սուբյեկտներին:

Վերահաստատելով 2007, 2008 թվականներին եւ դրանից հետո Հայաստանի հանրության առաջ ստանձնած պարտավորություններս՝ Հայաստանում եւ արտերկրում գտնվող ՀՀ քաղաքացիներին կոչ եմ անում պատրաստ լինել Հաղթական քաղաքացիական-քաղաքական պայքարի:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ
Քաղաքացիական պայմանագրի նախաձեռնող

30.04.2013թ.

Արդեն նշել եմ, որ նախագահական ընտրությունների՝ փետրվարի 18-ի քվեարկությունից հետո Հայաստանում նոր քաղաքական իրավիճակ է ստեղծվել եւ նկարագրել, թե ինչում է այդ իրավիճակի առանձնահատկությունը: Վերջին մի քանի օրերին, սակայն, իրավիճակը նոր փոփոխություններ էլ է կրել: Ինչո՞վ է պայմանավորված այդ փոփոխությունը:

Առաջինը՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը հանրությանը ուղերձ հղեց, որ մտադիր է հետեւողականորեն պաշտպանել ժողովրդի կողմից իրեն տրված վստահության քվեն: Ու չնայած այսօրվա հանրահավաքի յուրահատուկ լինելուն, այդ ուղերձը անվավեր ճանաչելու ոչ մի հիմք չկա:

Երկրորդը՝ Աշտարակը, Վանաձորը, Գյումրին, Սպիտակը վերահաստատեցին Հովհաննիսյանին տված իրենց վստահության քվեն, փետրվարի 23-ին նրան ընդունելով որպես ընտրյալ նախագահի: Սա նշանակում է, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, որպես ընտրյալ քաղաքական լիդեր, բոլոր հիմքերն ունեն Հայաստանում իշխանափոխության գործընթաց սկսելու համար:

Ի՞նչ է պետք անել սրա համար: Կարծում եմ, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը չպետք է ձեռնարկի այնպիսի գործողություններ, որոնք դե յուրե հատուկ են միայն նախագահի պարտված թեկնածուներին: Եւ ընդհակառակը, պիտի ձեռնարկի միայն ու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնք հատուկ են հաղթած թեկնածուին, այսինքն՝ նորընտիր նախագահին: Այսպես ասելով՝ նկատի ունեմ նոր իշխանության, կամ եթե կուզեք՝ Նոր կառավարության ձեւավորումը: ՀՀ օրենսդրության համաձայն Րաֆֆի Հովհաննիսյանը նախագահի պաշտոնը պետք է ստանձնի ապրիլի 9-ին: Մինչ այդ ուրեմն, նրա հիմնական անելիքը մնում է Նոր կառավարության ձեւավորումը:

Մի նրբերանգ կա, այնուամենայնիվ, որ ուզում եմ ընդգծել. ըստ ամենայնի հասկանալով, որ Նոր կառավարության ձեւավորումը կարող է լինել ընտրություններում հաղթած թեկնածուի՝ իրենց համար ամենավտանգավոր գործը, Սերժ Սարգսյանը փորձեց նախապես վարկաբեկել գործընթացը: Վերջինիս աշխատակազմի ղեկավար Վիգեն Սարգսյանը հեռուստատեսային եթերից խոսել է ընդդիմադիր ստվերային կառավարության ձեւավորման հնարավորության մասին:
Բայց այս նրբությունը, ավելի ճիշտ տրյուկը չպետք է կաշկանդի Րաֆֆի Հովհաննիսյանին, որովհետեւ իշխանությունը իրեն հայտնի ԿԳԲ-ական մեթոդներով միշտ էլ կարող է նախապես տեղեկանալ ընդդիմության ծրագրերի մասին, կամ վերլուծել իր համար ամենավտանգավոր սցենարները եւ դրանք վարկաբեկելու միջոցներ ձեռնարկել:

Անկախ սրանից, սակայն, արձանագրենք. ցանկացած նորընտիր նախագահի առաջին գործը Նոր կառավարության ձեւավորումն է: Րաֆֆի Հովհաննիսյանն, ըստ այդմ, եթե լրջորեն է հայտարարել նախագահական ընտրություններում իր հաղթած լինելու մասին, պետք է սկսի այդ Նոր կառավարության ձեւավորումը եւ ոչ թե զբաղվի ԿԸՀ հրապարակած թվերի վիճարկմամբ: Այդ թվերը ոչ ոք լուրջ չի ընդունի, եթե ինքը նախագահի հաղթած թեկնածուն լուրջ չընդունի: Իսկ դրանք անլրջացնելու լավագույն ձեւը նոր, լուրջ, ժողովրդի վստահությունը վայելող կառավարություն ձեւավորելն է:

Հարց է ծագում, ինչպե՞ս: Պրոցեդուրան պետք է լինի ծայրահեղ պարզ: Հովհաննիսյանը պետք է հատ-հատ ընտրի այն մարդկանց, ում հետ համատեղ ցանկանում է կառավարել Հայաստանը, եւ իր նախարարներին պետք է ներկայացնի Ազատության հրապարակի հաստատմանը: Սա կլինի ուղիղ ժողովրդավարության մի գործուն մեխանիզմ: Նախարարները Հովհաննիսյանի ներկայացմամբ Ազատության հրապարակում ժողովրդին կմատուցեն իրենց ծրագրերն ու պատկերացումները այս կամ այն ոլորտի կառավարման մասին, եւ ժողովրդի վստահությանն արժանանալու դեպքում կհամարվեն Նոր կառավարության անդամ, ստանալով կոնկրետ նախարարության ղեկավարի կարգավիճակ:

Խոստովանենք, սակայն, որ սա չափազանց կարեւորագույն եւ բարդ աշխատանք է, որովհետեւ Նոր կառավարության ձեւավորման արդյունքում Րաֆֆի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ժողովրդի վստահությունը պետք է ավելի ուժեղանա եւ ոչ թե թուլանա: Այդ պատճառով Րաֆֆի Հովհաննիսյանը Նոր կառավարության անդամներին պետք է ընտրի առանց ավելորդ շտապողականության եւ նրան պետք է հնարավորություն տալ, որ ոչ թե միանգամից եւ մեկ օրում Ազատության հրապարակին ներկայացնի կառավարության ողջ կազմը, այլ առաջիկա մեկ ամսվա ընթացքում տեղի ունենալիք հանրահավաքների ընթացքում հերթով, կամ խումբ-խումբ ներկայացնի նախարարներին, իհարկե, նաեւ օրենքով նախատեսվածից ավելի երկար չձգձգելով: Նոր կառավարության ձեւավորումն, ըստ այդմ, պետք է լինի առաջիկա հանրահավաքային շարժման հիմնական նպատակներից մեկը:

Ընդգծենք, սակայն, որ Նոր կառավարության կազմի հաստատումը անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայման է Հայաստանում դե յուրե իշխանափախությունն ի կատար ածելու համար: Վերը նկարագրվածից հետո պետք է տեղի ունենա Նոր կառավարության ճանաչումը, որպես ՀՀ-ում լեգիտիմ գործադիր իշխանության միակ մարմին: Նոր կառավարության ճանաչման մասին հայտարարություններով պետք է հանդես գան հայտնի անհատներ, հասարակական կազմակերպություններ, քաղաքական կուսակցություններ, եւ որ ամենակարեւորն է՝ Հայաստանի Հանրապետության համայնքները, այսինքն՝ քաղաքներն ու գյուղերը: Վերջիններս, ի դեպ, դա կարող են անել տեղերում, այսինքն՝ քաղաքաներում եւ գյուղերում հրավիրվելիք համայնքային համաժողովների ընթացքում՝ ժողովրդի ուղիղ, բաց քվեարկությամբ: Այդ համաժողովների ընթացքում բոլոր այն գյուղերում եւ քաղաքաներում, որոնց գործող ղեկավարները աջակցել են ընտրակեղծիքներին, կամ աջակցում են ապօրինի իշխանությանը, պետք է ընտրվեն ստվերային գյուղապետեր եւ քաղաքապետեր, ովքեր հընթացս իրենց ձեռքը կվերցնեն տեղական իշխանությունը՝ Նոր կառավարության աջակցությամբ:

Նոր կառավարության ճանաչման գործընթացը պիտի տեղի ունենա նաեւ Հայաստանի սահմաններից դուրս. ամեն ինչ պետք է անել, որ նման հայտարարություններով հանդես գան Սփյուռքի գաղթօջախների ներկայացուցիչները, ապա եւ՝ միջազգային կազմակերպությունները եւ օտարերկրյա պետությունները, որոնց հետ այս ուղղությամբ բանակցությունները պետք է սկսել անհապաղ:

Ի դեպ, նման պրակտիկա կա, գոյություն ունի երբ Միջազգային հանրությունը որեւէ երկրի ընդդիմության ճանաչում է որպես լեգիտիմ իշխանություն: Նման նախադեպ եղել է, մասնավորապես, Լիբիայում: Բայց եթե այնտեղ դա իրականացվել է արյունալի մարտերց հետո, Հայաստանում կա հնարավորություն դա անել խաղաղ, առանց զենքի, ժողովրդավարական, Սահմանադրության եւ օրենքների շրջանակներում տեղի ունենալիք պրոցեսների արդյունքում:

Ի դեպ, այս օրերին էլի պտտվում են խոսակցություններ, թե այս իշխանությունները որեւէ զիջման չեն գնա, չեն զիջի իշխանությունը, էլի ու էլի լսում ենք շեշտադրումներ ուժային, նույնիսկ զինված գործողությունների գնալու անհրաժեշտության մասին: Դեռ մի կողմ դնենք այն, թե որքանով է դա համապատասխանում հայ ժողովրդի արժեհամակարգին:

Հարցը հասկանալու համար դիտարկենք Սիրիայի օրինակը, որտեղ ընդդիմությունը վճռականորեն զենքի է դիմել, երկու տարի երկրում ընթանում է քաղաքացիական պատերազմ, երկիրը վերածվել է ավերակների, իսկ իշխանափոխություն տեղի չի ունեցել: Եթե նույնիսկ շատ շուտով տեղի ունենա, երկիրը վեր է ածվել ավերակների:

Այսօր Րաֆֆի Հովհաննիսյանը պետք է գնա երկրի, ժողովրդի, սեփական պարտությունը բացառող քայլերով եւ անի հաղթանակին ուղղված բացառապես քաղաքական, խաղաղ, ոչ բռնի, առանց զենքի, հայ եւ միջազգային հանրության համար ընկալելի գործողություններ, որովհետեւ նման հնարավորություն իսկապես կա: Ի դեպ, առավելագույն ջանքերն է պետք գործադրել, որ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի եւ ժողովրդի ձեւավորած Նոր կառավարությունը ճանաչած առաջին պետությունը լինի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը:

Եւս մեկ նրբերանգ. դժվար չէ կռահել, որ Նոր կառավարության հնարավոր ձեւավորումը արժանանալու է մեծ դիմադրության եւ շահարկումների: Կառավարության անդամները կմեղադրվեն իշխանամոլության, իշխանատենչության մեջ: Բայց այս մեղադրանքի հեղինակները ուղղակի ծառայություն են մատուցելու Սերժ Սարգսյանին: Որպեսզի մարդիկ հավատան իրական իշխանափոխությանը եւ ցանկանան դա, պետք է տեսնեն, որ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը ունի թիմ, որ ի վիճակի է կառավարել երկիրը, կառավարելի պահել իրավիճակը երկրում՝ բառիս Սահմանադրական ժողովրդավարական իմաստով: Իսկ նման՝ նոր, երիտասարդ կադրերից ձեւավորված թիմ ստեղծելու պոտենցիալ հենց այսօր կա, գոյություն ունի Ազատության հրապարակում եւ դրանից դուրս:

Քավ լիցի, որեւէ մեկը հանկարծ չմտածի, թե իմ մասին եմ խոսում, մանավանդ որ նախորդ հանրահավքներից մեկում Հովհաննիսյանն այս մասին խոսք գցեց: Սույն հրապարակմամբ պաշտոնապես հայտարարում եմ՝ հրաժարվում եմ որեւէ կարգավիճակից Հովհաննիսյանի Նոր կառավարությունում, եւ ոչ մի պայմանով չեմ համաձայնվի նման կարգավիճակի: Ոչ մի պայմանով, կամ արդարացմամբ, կամ քաղաքական հիմնավորմամբ: Ոչ մի պայմանով չեմ համաձայնվի որեւէ պաշտոնի՝ արդեն Հովհաննիսյանի դե յուրե հաստատված իշխանության կազմում: Բացառում եմ, որ Հովհաննիսյանի «ստվերային» թե իրական իշխանութան մեջ որեւէ կարգավիճակ ունենամ, եթե նույնիսկ ինձ առաջարկեն, ինձնից պահանջեն: Սա ասում եմ հատուկ, որովհետեւ հասկանում եմ, որ քաղաքական գործիչներից կուշտ մեր ժողովուրդը իրավունք ունի գրածիս մեջ ուրիշ իմաստներ փնտրել: Բայց մի փնտրեք, չկա ուրիշ իմաստ եւ երաշխիքն այս գրավոր խոսքն է:

Ինձ համար լավագույն պաշտոնը կլինի օրինական իշխանություն ունեցող երկրի քաղաքացու կարգավիճակը եւ տեսնում եմ, որ այսօր ունեմ նման կարգավիճակի արժանանալու հնարավորություն: Կա ժողովրդի վստահությունն արժանացած նախագահի թեկնածու, եւ նա թող ժողովրդին ներկայացնի իշխանական իր թիմին: Սա մի քանի ամսվա ընթացքում կարող է լուծել դե յուրե նոր իշխանության հաստատման հարցը:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

Ստորեւ ներկայացնում ենք Նիկոլ Փաշինյանի ելույթը` փետրվարի 20-ին Ազատության հրապարակում Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հրավիրած հանրահավաքում:

Սիրելի ժողովուրդ, Հայաստանի Հանրապետության հպարտ քաղաքացիներ.

Նորից փետրվար է եւ մենք նորից այստեղ ենք՝ Ազատության հրապարակում: Սա նշանակում է, որ ի հեճուկս բազմամյա ջանքերի Բռնությունը չի կարողացել մեզ՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներիս հաղթել, չի կարողացել կոտրել: Խոստովանենք, սակայն. մեր այսօրվա հավաքի օրակարգը նշանակում է նաեւ, որ ժողովուրդը, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին էլ դեռեւս չի կարողացել վերջնական, դե յուրե արձանագրված հաղթանակ տանել սեփական հայրենիքին տերը լինելու համար մղվող երկարատեւ պայքարում, չի կարողացել վերջնական հաղթանակ տանել բռնության եւ ապօրինության նկատմամբ:

Բայց եւ այն, որ փետրվար է, ու մենք նորից այստեղ ենք՝ նշանակում է մեկ բան, ընդամենը մեկ բան. Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու հաղթարշավն անկասելի է, ժողովրդի հաղթանակն անխուսափելի է: Մենք այստեղ ենք՝ ինքներս մեզ, մեր կամքն ու սերը, մեր վիշտն ու երջանկությունը ի ցույց դնելու աշխարհին, մենք այստեղ ենք` ուղիղ նայելու բռնության եւ ապօրինության աչքերի մեջ, նրա աչքերի մեջ նայելով ասելու. քո անկումը անկասելի է, քո պարտությունը անխուսափելի է:

Սիրելի ժողովուրդ, Հայաստանի Հանրապետության հպարտ քաղաքացիներ.

Ի հեճուկս հոռետեսական կանխատեսումների 2013թ. փետրվարի 18-ին Հայաստանի Հանրապետության ժողովուրդը ընտրել է սեփական նախագահին: Բայց ինչպես եւ սպասվում էր՝ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի հրապարակած արդյունքները չեն արտահայտում ժողովրդի ընտրությունը:

2013 թվականի փետրվարի 18-ի քվեարկությունն, ըստ այդմ, ապացուցեց ակնհայտը. Հայաստանում հաստատված է ավտորիտար քաղաքական համակարգ, որտեղ իշխանություններն ընտրություն անցկացնում են ոչ թե իշխանություն ձեւավորելու ժողովրդի սահմանադրական իրավունքն ապահովելու, այլ բացառապես սեփական վերարտադրության նպատակով: Հայաստանի գործող իշխանության տրամաբանությամբ ընտրությունը նրա համար է, որ դրանց արդյունքներով իշխանությունը մնա իշխանություն, ընդդիմությունը լինի դատապարտվածի, պարտվողի դերում: Իշխանության տրամաբանությամբ ընդդիմությունը նրա համար է, որ ապահովի իշխանության վերարտադրության ֆոնը: Սերժ Սարգսյանը այս տրամաբանությունն էր փորձում դնել նաեւ 2013 թվականի նախագահական ընտրությունների հիմքում:

Ժողովուրդը, սակայն, ինչպես 2008 թվականին` մերժեց այս տրամաբանությունը: Քաղաքացին՝ 2013 թվականի փետրվարի 18-ին Հայաստանի Հանրապետության թվով 1988 ընտրական տեղամասերում իրականացրեց հեղափոխություն, 30 վայրկյանանոց հեղափոխություն: Եւ այսօր մեր խնդիրը պարզ է եւ հստակ. այդ հեղափոխության դե ֆակտո հաղթանակը վերածել դե յուրե հաղթանակի:

Եւ այս ֆոնին հարկ եմ համարում ընդգծել. բոլոր այն ուժերը, ովքեր շահագրգիռ են Հայաստանում օրինական իշխանություն հաստատելու գործում` պետք է աջակցեն այս գործընթացին, պետք է պաշտպանեն ժողովրդի իղձը, ժողովրդի որոշումը, ժողովրդի ընտրությունը՝ ու դա պիտի անեն առանց նախապայմանների, առանց բանակցությունների, որովհետեւ ժողովրդի առաջ նախապայմաններ չեն դնում, ժողովրդի հետ չեն բանակցում, ժողովրդի որոշումներն ընդունում են ի գիտություն, ծառայում են ժողովրդի որոշումների իրագործմանը: Սրանում է ժողովրդավարության եւ Սահմանադրության էությունը, եւ մենք այստեղ ենք՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարությունը, Հայաստանի ժողովրդի իշխանությունը հերթական ոտնձգությունից պաշտպանելու համար:

Եւս մեկ շեշտադրում. «Ժառանգություն» կուսակցության առաջնորդ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը ստացել է ժողովրդի վստահության քվեն եւ ուրեմն՝ առաջին հերթին ինքը պետք է որոշի, թե ինչպես վարվել ժողովրդի վստահության քվեի հետ, ինչպե՞ս, ինչ ճանապարհով, քայլերի ինչպիսի հաջորդականությամբ այն վերածել դե յուրե հաղթանակի:

Ինչ խոսք, այստեղ գտնվող յուրաքանչյուր ոք պատրաստ է անմնացորդ ծառայել ժողովրդի հաղթանակին, ծառայել քաղաքացիական շարժմանը, կրել ցանկացած բեռ, որ ժողովրդի անունից կդրվի իր ուսերին: Բայց համոզված եմ՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի եւ նրա թիմի որոշումներից է մեծապես կախված, թե ինչ կբերի այս փետրվարը եւ դա մեծ, չափազանց մեծ պատասխանատվություն է: Հայաստանի Հանրապետության լուսավոր ժողովրդին չի կարելի տանել պարտության, չի կարելի տանել հիասթափության եւ ձախողումի: Հաղթանակ կամ ոչինչ, հաղթանակ՝ եւ ուրիշ ոչինչ:

Քաղաքական առաջնորդությունը պիտի ժողովրդի հետ բացառիկ անկեղծ, առանց ենթատեքստերի եւ հանելուկների խոսակցություն ունենա: Բացատրի թե ինչպես, ինչ քայլերով, ինչ մեթոդներով, քայլերի ինչպիսի հաջորդականությամբ է պատրաստվում ժողովրդին առաջնորդել դեպի հաղթանակ:

Մաղթենք, ուրեմն՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյանին եւ նրա թիմին բավարար կամք, իմաստնություն, վճռականություն եւ խոհեմություն՝ ժողովրդին, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացուն դեպի հաղթանակ առաջնորդելու գործում:

Սիրելի ժողովուրդ, Հայաստանի Հանրապետության հպարտ քաղաքացիներ: Այսօր փետրվար է, եւ մենք նորից այստեղ ենք եւ նորից գարնանամուտ է: Եկեք հիշենք, հարգանքի տուրք մատուցենք 2008թ. Մարտի մեկի զոհերին եւ խոստանանք. այլեւս երբեք, այլեւս երբեք թույլ չենք տա մեզ կոտորել մեր մայրաքաղաքի փողոցներում կամ որեւէ այլ տեղ: Այլեւս երբեք՝ ոչ մի բռնություն, այլեւս երբեք՝ ոչ մի արյուն, այլեւս երբեք՝ ոչ մի պարտություն:

Հաղթանակ կամ ոչինչ, Հաղթանակ եւ ուրիշ ոչինչ:

Եւ ուրեմն՝

Կեցցե Ազատությունը,
Կեցցե Քաղաքացիությունը,
Կեցցե Հայաստանի Հանրապետությունը
Կեցցեն մեր երեխաները, որ ապրելու են Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստանում:

Ի պատասխան բազմաթիվ լրատվամիջոցների հարցումների, թե ինչպես է պետք մեկնաբանել իմ այսօրվա ներկայությունը Ազատության հրապարակում Րաֆֆի Հովհաննիսյանի կազմակերպած միջոցառմանը՝ հարկ եմ համարում հայտարարել հետեւյալը.

Ազատության հրապարակ եմ այցելել նախեւառաջ հարգանքի, հիացմունքի, խոնարհումի տուրք մատուցելու ՀՀ քաղաքացուն, Հայաստանի ժողովրդին: Փետրվարի 18-ի քվեարկությամբ Հայաստանի ժողովուրդը հստակ եւ տարընթերցումների տեղիք չտվող պատասխան տվեց վերջին տարիներին իրեն ուղղված մեղադրանքներին եւ ապացուցեց, որ ոգեղեն ժողովուրդ է, ազատության ժողովուրդ է, ապագայի ժողովուրդ է: Մեր ժողովուրդն ընդ որում, այս փաստն ապացուցել է բազմիցս՝ բոլոր ճակատագրական պահերին արտահայտելով հստակ եւ սկզբունքային դիրքորոշում: Այդ մենք՝ քաղաքական գործիչներս ենք, որ դժբախտաբար` միշտ չէ, որ կարողացել ենք արժանի լինել մեր ժողովրդին եւ մատուցել նրան արժանի ծառայություն:

Ընթացիկ քաղաքական իրավիճակը առավել քան հստակ է. ժողովուրդը վստահության քվե է տվել ՀՀ նախագահի թեկնածու, հայրենադարձ գործիչ, «Ժառանգության» կուսակցության ղեկավար Րաֆֆի Հովհաննիսյանին, ով պիտի հետագա զարգացումների վերաբերյալ իր պատկերացումները ներկայացնի հանրությանը, ժողովդրին:

Եւ այսօր իմ՝ Ազատության հրապարակում լինելը արձանագրումն է այն բանի, որ ուժերիս ներածին չափով պատրաստ եմ աջակցել այն քայլերին, որոնք միտված կլինեն Հայաստանում իրական, համակարգային փոփոխությունների հասնելուն, ժողովրդի իշխանության հաստատմանը: Ընդգծում եմ առանց սեթեւեթանքների. Րաֆֆի Հովհաննիսյանի գլխավորած գործընթացներին իմ հետագա աջակցությունը կախված կլինի բացառապես դրանց քաղաքական եւ քաղաքացիական բովանդակությունից:

Հայաստանի ժողովրդին իրական հաղթանակների բերելը այն նպատակն է, որին ծառայել եւ ծառայելու եմ անմնացորդ:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

Սիրելի ժողովուրդ, Հայաստանի Հանրապետության հպարտ քաղաքացիներ.

«ՀՀ նախագահի ընտրություններ» վերնագրված առաջիկա միջոցառումը, որ նշանակված է փետրվարի 18-ին՝ ոչ միայն չի համապատասխանում ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված տրամաբանությանը, այլեւ հակասում է դրան: Սահմանադրությամբ նախատեսված ընտրություններում ժողովուրդը պետք է որոշում կայացնի, թե ով լինի Հայաստանի նախագահ:

2008թ. Մարտի 1-ի արյունալի հեղաշրջման միջոցով իշխանության եկած խմբավորումը, սակայն, նաեւ մեր՝ ընդդիմության սխալների պատճառով կարողացել է ստեղծել մի աննախադեպ վիճակ, երբ ոչ միայն ժողովուրդը չի որոշելու, թե ով լինի ՀՀ նախագահ, այլեւ նախագահի նստավայրը զավթած անձն է փաստացի ցանկանում որոշել, թե ինչ անի ժողովուրդը եւ ինչպես: Սերժ Սարգսյանն, ընդ որում, չի էլ թաքցնում մտադրությունը, թվեր խփելու իր անսահմանափակ կարողությամբ տղայաբար պարծենալով:

2008 թվականի Համաժողովրդական շարժման հարթակին գտնվող մարդու համար չափազանց դժվար է, բայց ժողովրդի առաջ անկեղծ լինելու պարտավորությունս ստիպում է խոստովանել. առաջիկա ընտրությունը ոչ միայն չի լուծելու ՀՀ քաղաքացուն իշխանության իրական կրողի գործառույթով օժտելու խնդիրը, այլեւ ավելի է սրելու այն:

Ելնելով վերը նշվածից, ՀՀ քաղաքացիներին կոչ եմ անում՝

- 2013թ. փետրվարի 18-ին որեւէ պարագայում եւ պայմանով ձայն չտալ 2008թ. հեղաշրջման առանցքային կազմակերպիչներից մեկին՝ Սերժ Սարգսյանին, այդպիսով՝ ընդդեմ Հայաստանում հաստատված քոչարյանասերժական հուսահատության արտահայտել հստակ դիրքորոշում ՝ լինի դա առաջադրված ընդդիմադիր թեկնածուներից որեւէ մեկի օգտին քվեարկելով, քվեաթերթիկը փչացնելով, թե ընդհանրապես՝ ընտրական տեղամաս չգնալով:

Խոստովանելով հանդերձ Հայաստանում հաստատված քաղաքական եւ քաղաքացիական փակուղու փաստը, Հայաստանի քաղաքացիներին, Սփյուռքի մեր հայրենակիցներին լավատեսության եմ կոչում: Հայաստանի Հանրապետությունը ունի՛ Ապագա, քանի դեռ չենք հրաժարվել հանուն նրա պայքարելուց, քանի դեռ չենք հրաժարվել մեր երեխաներին Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստան ժառանգելու պարտավորությունից: Չենք հրաժարվել ու չենք հրաժարվի: Պարտավորությունը ստանձնել ենք, պարտավորությունը ենթակա է իրագործման:

Եւ ուրեմն՝

Կեցցե Ազատությունը
Կեցցե Հայաստանի Հանրապետությունը
Կեցցեն մեր երեխաները, որ ապրելու են Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստանում:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

ՀՀ նախագահի թեկնածու Պարույր Հայրիկյանի դեմ հունվարի 31-ի երեկոյան տեղի ունեցած մահափորձը նոր հարված է Հայաստանի Հանրապետությանը: Երրորդ հանրապետության պատմության մեջ երբեւէ այսպիսի մահափորձ չէր եղել նախագահի թեկնածուի նկատմամբ: Բռնությունն այսպիսով՝ մեծացնում է իր ընդգրկումը, ինչը տագնապի նոր ահազանգ է ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու համար:

Ստեղծված իրավիճակի ուղղակի պատասխանատվությունը կրում է Հայաստանում հաստատված ապօրինի իշխանությունը՝ Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ, իրավապահ եւ հատուկ ծառայությունների այն համակարգը, որ քաղաքական հետապնդումների եւ հալածանքների գործիք դառնալով՝ առանց բացահայտման է թողել 2008թ. Մարտի 1-ի ոճրագործներին, ՀՀ ոստիկանության պետի տեղակալ Գեւորգ Մհերյանի, Հարկային պետական ծառայության օպերատիվ հետախուզական վարչության պետ Շահեն Հովասափյանի, վարչապետի վերահսկողության ծառայության պետ Գագիկ Պողոսյանի, ՀՀ ՊՆ փոխնախարար Վահրամ Խորխոռունու սպանությունները, այլ աղմկոտ սպանություններ եւ մահափորձեր՝ այսպիսով ազատորեն գործելու հնարավորություն տալով մարդասպաններին:

Իշխանության ներկայացուցիչների դատապարտող հայտարարությունները համոզիչ չեն՝ հանրային անվտանգությունն ապահովելու նրանց մտահոգության առումով: Իշխանությունը տվյալ համատեքստում մեկ «հայտարարություն» ունի անելու՝ նախ՝ Պարույր Հայրիկյանի դեմ տեղի ունեցած մահափորձի, ապա՝ հանրային եւ պետական անվտանգությանն առնչվող բոլոր չբացահայտված հանցագործությունների կատարողներին ու կազմակերպիչներին օրենքով սահմանված կարգով բացահայտելը:

ՀՀ նախագահի թեկնածու, ԱԻՄ նախագահ, Խորհրդային Միության տարիների քաղբանտարկյալ Պարույր Հայրիկյանին մաղթում եմ շուտափութ ապաքինում եւ քաջառողջություն:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

Այն կապակցությամբ, որ Հայ ազգային կոնգրես խմբակցության այսօրվա նիստում որոշում է կայացվել ԱԺ Էթիկայի ժամանակավոր հանձնաժողովի անդամ նշանակել պատգամավոր Լյուդմիլա Սարգսյանին, բազմաթիվ լրագրողներ ինձ են դիմել՝ պարզաբանումներ ստանալու ակնկալիքով: Այդ կապակցությամբ հարկ եմ համարում տեղեկացնել.

1. Դեռեւս ամռանը «Հայ ազգային կոնգրես» խմբակցությունում ձեռք է բերվել պայմանավորվածություն, որ խմբակցությունը Էթիկայի հանձնաժողովում նշանակումներ է անելու ռոտացիոն կարգով:

2. Խմբակցության այսօրվա նիստի օրակարգի նախագծում ԱԺ Էթիկայի հանձնաժողովի անդամի փոփոխության հարց չի եղել, հարցը օրակարգ է մտել եւ լուծվել իմ առաջարկությամբ՝ ի կատարումն նախկինում ձեռքբերված պայմանավորվածության: Այսպիսով, ԱԺ Էթիկայի հանձնաժողովի նախագահի եւ անդամի իմ լիազարություններն ավարտվում են խորհրդարանի՝ ս/թ փետրվարի 4-ից 7-ը կայանալիք չորսօրյա նիստում:

3. Էթիկայի հանձնաժողովի անդամ նշանակված Լյուդմիլա Սարգսյանին մաղթում եմ հաջողություններ եւ ուժերիս ներածին չափով կաջակցեմ նրան՝ հանձնաժողովում արդյունավետ գործունեություն ծավալելու համար:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

Հ.Գ. Ի գիտություն լրատվամիջոցների եւ հանրության տեղեկացնում եմ, որ ԱԺ Էթիկայի հանձնաժողովի 01.02.2013թ. նշանակված նիստը չի կայանա: Պատճառն այն է, որ հարցի հիմնական զեկուցողը չի կարող ներկայանալ նիստին եւ առանց հիմնական զեկուցողի` նիստի անցկացումը հնարավոր չէ:

Հայտնի լրագրող Նաիրա Մամիկոնյանի մահվան բոթը կսկիծ եւ ափսոսանք է հարուցում: Նաիրային ճանաչել եմ 1998 թվականից, եւ նրա հետ աշխատելու պատիվ եմ ունեցել: Նա ազնիվ, շիտակ, զգայուն ու վստահելի մարդ էր, լավ լրագրող, ով անմնացորդ ծառայել է իր գործին, հանրությանը:

Ցավակցությունս եմ հղում սիրելի Նաիրայի ընտանիքի անդամներին, «Առավոտ» օրաթերթի գործընկերներին, լրագրողական մեր հանրությանը:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

«Ground zero» եւ «Քաղաքական տարին մեկնարկելիս» հոդվածներիս քննարկումը վկայում է, որ արծարծված հարցերը հրատապ են եւ հուզում են հանրության լայն շերտերին: Հոդվածների կապակցությամբ եղել են նաեւ քննադատություններ որոնց հետեւել եմ ուշադրությամբ ու հարգանքով:

Հարկ եմ համարում ընդծել, որ չեմ հանդիպել այնպիսի քննադատական հարցադրումների որոնց պատասխանները ուղղակի կամ անուղղակի տրված չլինեին հենց հոդվածներում, ինչը նշանակում է, որ դրանց անդրադառնալու անհրաժեշտություն չկա:

Ներկայումս առաջնային է դառնում հանուն Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստանի մղվող քաղաքացիական պայքարի հետագա կազմակերպման մասին խոսակցությունը: Վերահաստատելով Ազատության հրապարակում ստանձնած պարտավորություններս, առաջիկայում հանրության դատին կներկայացնեմ քաղաքացիական փաստաթղթի նախագիծ, ինչի վերաբերյալ ակնկալում եմ շահագրգիռ քննարկում»:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

Ամանորյա արձակուրդները լարված-աշխատանքային են ստացվել մի շարք գործընկերներիս համար: Մինչ հայ հանրությունը տարված էր Նոր տարվա հոգսերով, նրանք տանջվել են, թե ինչ անել «Ազատություն» ռադիոկայանի ֆեյսբուքյան ասուլիսի ընթացքում՝ օգտատերերից մեկի հարցին իմ տված պատասխանի հետ, թե Հայ ազգային կոնգրեսը երկու խոշոր սխալ է գործել. երկխոսությունը եւ այն պրոցեսը, որ հանրությանը հայտնի է որպես քաղաքագիտական վերլուծություն:

Այդ գործընկերներն ահա, ինտերնետում պտտում էին հատվածներ՝ 2011թ. ամռան, երկխոսությանը վերաբերող իմ հոդվածներից եւ փորձում այդպիսով իմ քաղաքական մահվան դատավճիռը կարդալ՝ այն հիմնավորմամբ, թե ինչպես կարող է քաղաքական գործիչը սխալ հայտարարել մի գործընթաց, որին կողմ է արտահայտվել ժամանակին: Սա բացահայտում է որոշ գործընկերների խորը հավատն առ այն, որ եթե գործիչը խոստովանում է, որ ինքը կամ իր քաղաքական թիմը երբեւէ որեւէ հարցում սխալվել է, դա քաղաքական ինքնասպանություն է:

Այս թեզն, իհարկե, կասկածելի է եւ անհիմն: Բայց կարծում եմ՝ արժանապատիվ ինքնասպանությունն ավելի լավ է, քան խղճուկ եւ անփառունակ վախճանը: Քավ լիցի, չեմ պատրաստվում սեփական քաղաքական ինքնասպանությունն ազդարարել, ոչ էլ՝ որեւէ մեկի խղճուկ վախճանը: Պարզապես սովոր եմ սեփական քաղաքական գործունեության հետ կապված որեւէ հարց անպատասխան չթողնել:

վերընթերցել զմեզ

Մինչ բուն թեմային անցնելը հարկ է եւս մեկ անգամ պարզաբանել իրավիճակը. դեկտեմբերի 28-ի ֆեյսբուքյան ասուլիսում օգտատերերից մեկը ինձ տալիս է հետեւյալ հարցը. «Ըստ Ձեզ, կա՞ն այս տարիներին Կոնգրեսի կողմից արված քայլեր, որ համարում եք սխալ: Բացի ԲՀԿ-ի հետ համագործակցելու քաղաքականությունը»: Ի պատասխան ասել եմ, որ սխալ քայլեր էին երկխոսությունը եւ հայտնի քաղաքագիտական վերլուծությունը՝ ԲՀԿ-ի վերաբերյալ: Եւ ահա, սրանից հետո, Կոնգրեսի որոշ գործընկերներ 2011-ի ամռանը, այսինքն՝ երկխոսության շրջանում իմ գրած հոդվածներից մեջբերումներ են անում եւ պտտեցնում ինտերնետում, ակնարկելով, թե այս ի՜նչ անսկզբունքայնություն է՝ երկխոսությունը սխալ համարել, երբ 2011-ին ոչ միայն սխալ չես համարել, այլեւ համարել ես նվաճում: Ըստ ամենայնի համոզվելով, որ այս առաջին ծաղկաքաղը սպասած էֆեկտը չի տալիս, սկսել են ինտերնետում պտտեցնել նույն ժամանակահատվածում իմ գրած մեկ այլ հոդված՝ «Realpolitik ըստ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի» վերնագրով՝ իմ քաղաքական մահվան ակնարկներով լեցուն սարսափազդու նախաբանով: Անկեղծ ասած, ուրախացա, երբ տեսա որ այս ամենը արվում է Կոնգրեսի հետ ուղղակի կամ անուղղակի առնչություն ունեցող կայքի միջոցով, որովհետեւ ամիսներ շարունակ տհաճ էր գիտակցելը եւ համոզմունք ունենալը, որ նույն մարդիկ նույն բանն անում են մերձդոդյա կայքերի միջոցով:

Ի դեպ, բոլոր այն մարդիկ, ովքեր ուզում են ծանոթանալ երկխոսության ժամանակների իմ հոդվածներին, դրանք կգտնեն www.nikol.am կայքում՝ դրանց մեծ մասը՝ «երկխոսություն» բաժնում: Նկատի ունեմ, եթե որեւէ մեկը մտածում էր, թե մոռացել եմ դրանց մասին, սխալվել է: Սույն հոդվածում էլ մեջբերումներ եմ անելու նախկինում գրած հոդվածներից, եւ եթե որեւէ մեկը ցանկանում է ամբողջական տարբերակներին ծանոթանալ, դա կարող է անել նշված հասցեներում:

երկու հարց
Հարցը ուրեմն, երկու մասից է. ինչու եմ ժամանակին պաշտպանել երկխոսությունը եւ ինչով է այն դարձել սխալ՝ հետագայում: Նախ ուրեմն պատասխանեմ առաջին հարցին, ապա եւ՝ երկրորդին:

Եւ ուրեմն՝ երկխոսությունը պաշտպանել եմ, որովհետեւ՝
1. Դա խնդիր-պարտավորություն էր, որ ամրագրված է Հայ ազգային կոնգրեսի հիմնադիր հռչակագրում՝ ստորագրված 2008 թ. օգոստոսի 1-ին, Կոնգրեսը հիմնադրած 19 քաղաքական ուժերի կողմից: Այդ փաստաթղթում ասվում է. «Մինչ այդ, սակայն, հարկ ենք համարում Հայաստանի հասարակությանը ներկայացնել երկրի բարդ ներքաղաքական իրավիճակից թելադրված մեր ընթացիկ խնդիրները.
- Անխտիր բոլոր քաղբանտարկյալների անհապաղ ազատ արձակում.
- Խոսքի, մամուլի, հավաքների ազատության ապահովում.
- Միջազգային փորձագետների նշանակալի մասնակցությամբ մարտի 1-ի ոճրագործության իրապես անկախ հետաքննության իրականացում.
- Առնվազն առաջին պայմանի կատարման դեպքում` երկրի ժողովրդավարական զարգացմանն ուղղված բարեփոխումների շուրջ իշխանությունների հետ երկխոսության ծավալում
- Արտահերթ նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրությունների անցկացում»:

Այսինքն, երկխոսությունը այն հինգ խնդիրներից մեկն էր, որ հիմնադրման օրից հռչակել էր Հայ ազգային կոնգրեսը: Ինքս, ի դեպ, այդ փաստաթղթի ձեւավորմանը չեմ մասնակցել՝ հայտնի պատճառներով:

2. Երբ բանտից ազատ արձակվեցի, եւ ներգրավվեցի Հայ ազգային կոնգրեսի գործերում, ակնհայտ էր, որ Կոնգրեսի շտաբում երկխոսության շուրջ կա կոնսենսուս, եւ համոզմունք, որ դա ճիշտ ընթացք է: Եւ ուրեմն, նման պայմաններում չէի կարող խափանել կոնսենսուսի այդ մթնոլորտը: Այս թնջուկին, ի դեպ, անդրադարձել եմ նաեւ 2011թ. դեկտեմբերի 28-ին, «Քաղաքական տարին ամփոփելիս» հոդվածում, որի առաջին մասի «Եւ դու՞, Բրուտոս…» եւ «Կոնսենսուսը ինքնին նպատակ» ենթավերնագրերը հենց այս խնդրի մասին էին (տես՝ http://www.nikolpashinyan.com/?p=2240 ):

Մեջբերեմ, այնուամենայնիվ մի կտոր՝ մեկ տարվա վաղեմության այդ հոդվածից. «Եթե նույնիսկ կասկածում էի տվյալ որոշման արդարացվածությանը` առաջնայինը դառնում էր կոնսենսուսը, որովհետեւ հասկանում էի, որ չի կարելի երեքուկես տարի բացակայությունից հետո գալ եւ ասել` գիտեք ինչ, էս ամենը ֆընդըխ ա, պետք է անել այսպես: Սա տգեղ է, մեծամիտ, սխալ եւ անդաստիարակ»: Սա գրել եմ, էլի հիշեցնեմ, 2011թ. դեկտեմբերին:

Երկխոսության հետ կապված իմ առարկությունները Կոնգրեսի շտաբում եղել են երկչոտ՝ առաջին հերթին հենց այդ պատճառով: Երեքուկես տարի բացակա, վերջին վեց ամսում մենախուց, եւ փորձառու մարդկանց կոնսենսուս՝ երկխոսության շուրջ: Որեւէ պայմանով չէի կարող խզել կոնսենսուսը, որովհետեւ երեքուկես տարվա բացակայության արդյունքում առաջացած բացը թույլ չէր տա համոզվածություն ունենալ, որ ճիշտ եմ վարվում: Իսկ նման քայլ անել չհամոզված, ուղղակի անպատասխանատու է:

Այս պայմաններում միակ բանական որոշումը, որ կարող էր լինել՝ հետեւյալն էր.

ա) պաշտպանել որոշումը, որի իրավացիության մեջ թիմը համոզված է
բ) փորձել պրոցեսը լցնել բովանդակությամբ, որ պատասխան կտա բոլոր մտահոգություններին եւ մտավախություններին

Երկխոսության շրջանի գրած իմ բոլոր հոդվածները հենց սրա արտահայտություն են, եւ դրանք բոլորը, առանց բացառության, ունեն «հեղափոխական» բովանդակություն: Եթե այդ բոլոր հոդվածների ասելիքը ներկայացնելու լինենք մեկ նախադասությամբ, կստանանք հետեւյալ ձեւակերպումը. «Եթե հնարավոր չլինի արտահերթ ընտրությունների հասնել երկխոսությամբ, մենք դա կանենք Ազատության հրապարակով»: Եւ ի դեպ, Ազատության հրապարակը մարդաշատ պահելը այդ հոդվածների առանցքային մտահոգությունն է: Այնուամենայնիվ, մի քանի մեջբերումներ անեմ: Այդ կտորների մի մասն, ի դեպ, մեջբերում են նաեւ իմ ընդդիմախոսները:

Մեջբերում թիվ 1. «Հնարավո՞ր է արդյոք երկխոսությամբ հասնել արտահերթ նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրությունների: Այս հարցը տալիս են ու տալիս, խոսում են ու խոսում, քննարկում են ու բանավիճում, խռովում են ու բարիշում: Ինձ համար պատասխանը կախված է մեկ ուրիշ հարցի պատասխանից. իսկ ՀՀ քանի՞ քաղաքացի կա Ազատության հրապարակում»: (19 օգոստոս, 2011թ.՝ http://www.nikolpashinyan.com/?p=2181#more-2181 )

Մեջբերում թիվ 2. «…ինքս էլ չեմ շտապում աշխարհացունց հետեւություններ անել, որովհետեւ գիտակցում եմ, որ երկխոսության վերջնական գնահատականը կախված է այն արդյունքներից, որ նա կբերի: Եւ փառք Աստծո, տվյալ պարագայում` հետեւություններ անելու համար անհրաժեշտ չի լինի 150 տարի եւ ավելի սպասել: Եթե սեպտեմբերին մենք կունենանք քաղաքական պայմանավորվածություն արտահերթ ընտրություններ անցկացնելու մասին` լավ, եթե չենք ունենա նման պայմանավորվածություն, ուրեմն երկխոսությունը կհամարենք փակված, Հայ ազգային կոնգրեսը արտահերթ ընտրությունների կհասնի այլ ճանապարհով, եւ քաղաքական նոր մշակույթի մասին խոսակցությունները կդառնան անիմաստ»: (19 հուլիս, 2011թ., տես՝http://www.nikolpashinyan.com/?p=2141#more-2141 )

Մեջբերում թիվ 3. «Քաղաքացին գալիս է հանրահավաքի` դա քաղաքացու անելիքն է: Իսկ նրա ներկայությունը հանրահավաքին կոնկրետ քաղաքական արդյունքի վերածելն արդեն քաղաքական լիդերի, քաղաքական առաջնորդ հանդիսացող ուժի անելիքն է: Եթե նա կարողանում է դա անել, շարունակում է գոյատեւել որպես քաղաքական լիդեր, որպես քաղաքական ուժ: Եթե չի կարողանում անել, վերածվում է անցյալի»: (29 հունիս 2011, http://www.nikolpashinyan.com/?p=2115 )

Մեջբերում թիվ 4. «Հայ ազգային կոնգրեսը հայտարարել է, որ իշխանությունների հետ բանակցում է արտահերթ ընտրությունների թեմայով: Հայտարարել է, որ եթե մինչեւ սեպտեմբեր արտահերթ ընտրությունների հարցում իշխանությունը չկողմնորոշվի, տեղի է ունենալու ջրբաժան»: (20 հուլիս 2011թ., http://www.nikolpashinyan.com/?p=2143#more-2143 )

Մեջբերում թիվ 5. «Իսկ ձեր հարցի պատասխանը մեկն է. 2008-ին երկխոսությունը հնարավոր չէր, որովհետեւ իշխանությունը մտածում էր, թե իր դեմ խաղ չկա: Երեք տարվա ընթացքում համոզվեց, որ լավ էլ խաղ կա, եւ պարտադրված է վարել բանակցություններ, այլապես կտեսնի այն խաղը, որ իր համառության պարագայում կխաղարկվի Երեւանի փողոցներում»: (15 հունիս, 2011թ. http://www.nikolpashinyan.com/?p=1738 )

Իմ հեղինակած այս հոդվածներում արտահայտված են երկխոսության եւ հետագա իրադարձությունների մասին իմ պատկերացումները: Երկխոսության գործընթացում հընթացս հասկանում էի, որ կորցնում ենք մարդկանց վստահությունը, որովհետեւ նրանք համարում են, թե գնում ենք ինչ-որ կուլիսային գործարքի: Նաեւ այս է պատճառը, որ երկխոսության համատեքստում իմ հոդվածների ռիտորիկան գնալով ավելի ու ավելի արմատական էր դառնում, վախենում էի, որ կկորցնենք Ազատության հրապարակը: Ասեմ նաեւ, որ հետագա իրադարձությունների ընկալման տեսակետից կարեւոր է մեջբերում անել նաեւ Կոնգրեսի առաջնորդ, ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանից.«Մաղթենք, սակայն, որ ողջախոհությունը գոնե այս անգամ չդավաճանի վարչախմբի պարագլուխներին, եւ առաջիկա մեկ-երկու ամսում նրանք վերջնականապես կողմնորոշվեն արտահերթ ընտրություններ անցկացնելու հարցում։ Հակառակ դեպքում, ողջամիտ կոչված ժամկետը սեպտեմբերին սպառված կհամարվի, եւ մեր օրակարգում կմնա ընդամենը մեկ պահանջ, այն է՝ Սերժ Սարգսյանի և իշխող կոալիցիայի անվերապահ հրաժարականը»,- հայտարարել էր ՀՀ առաջին նախագահը՝ Հայ ազգային կոնգրեսի 2011թ. հունիսի 30-ի հանրահավաքում:

Ինչով է կարեւոր այս մեջբերումը: Սա ցույց է տալիս, որ երկխոսությանը հաջորդող պրոցեսների մասին իմ պատկերացումները համընկնում էին Տեր-Պետրոսյանի պատկերացումների հետ: Այս պայմաններում իմ դիրքորոշումը պիտի լիներ հենց այնպիսին, ինչպիսին կար: Եւ ի վերջո, կար թիմ, ես թիմի անդամ լինելով պարտավոր էի խաղալ թիմի հետ, թիմի մարտավարության տրամաբանությամբ:

Հենց այստեղ է, ահա, որ անխուսափելիորեն ծագում է հաջորդ հարցը: Իսկ ինչու այդ նույն թիմային տրամաբանությամբ չվերաբերվեցի քաղաքագիտական վերլուծությանը: Պատասխանը պարզ է. դա թիմի որոշում չէր, Տեր-Պետրոսյանը ինքը դա ներկայացրել է որպես իր անձնական կարծիք, եւ միայն հրապարակումից հետո փորձ է արվել այն ձեւակերպել որպես թիմի որոշում, ինչը ոչ միայն չի հաջողվել, այլեւ հանգեցրել է ցավալի հետեւանքների: Հենց այս հետեւանքների անխուսափելիության գիտակցումն էր, որ ինձ ստիպեց մնալ «քաղաքագիտական վերլուծությանը» ընդդիմադիր դիրքերում, եւ մաքսիմալ ջանքեր գործադրել, որ այն ինչ տեղի ունեցավ՝ տեղի չունենա:

2012թ. ԱԺ ընտրություններից հետո հայտարարվեց, թե ԲՀԿ-ի չանդամագրվելը կոալիցիային նշանակում է, որ քաղաքագիտական վերլուծության արդյունքում իշխանական մոնոլիտը ճաքեր է տալիս: Չգիտես ինչու չէր նկատվել, որ նույնի հետեւանքով շատ ավելի խոշոր եւ անդառնալի ճաքեր է տվել Հայ ազգային կոնգրեսը: Վերադառնանք այնուամենայնիվ երկխոսությանը եւ փորձենք հասկանալ, թե ինչու այն վերածվեց աղետալի սխալի:

ջրբաժան light
Ինչպես արդեն վերհիշեցինք, Հայ ազգային կոնգրեսի մարտավարությունը հստակ էր. եթե երկխոսությունը չի հանգեցնում արտահերթ ընտրությունների, Կոնգրեսը պետք է գնա ջրբաժանի ճանապարհով: 2011 թվականի օգոստոսի 9-ին տեղի ունեցավ ոստիկանական հայտնի սադրանքը՝ Կոնգրեսի ակտիվիստների դեմ, եւ Հայ ազգային կոնգրեսը որոշում կայացրեց առկախել երկխոսության գործընթացը, քանի որ ձերբակալված ակտիվիստներից Տիգրան Առաքելյանը ազատ չարձակվեց եւ երկխոսությունն առկախելու օրվա դրությամբ շարունակում էր մնալ բանտում (մինչեւ օրս էլ բանտում է): Ու քանի որ առկախման մասին հայտարարել էր Հայ ազգային կոնգրեսը, հենց նա պետք է իր վրա վերցներ իրադարձությունների հետագա զարգացման սցենարիստի եւ ռեժիսորի դերը: Սցենարը, ավելի ճիշտ, հրապարակված էր նախապես. երկխոսության ձախողման դեպքում՝ ջրբաժան, մնում էր, ուրեմն իրականացնել այդ ջրբաժանը: Ֆորմալ առումով դա տեղի ունեցավ 2011թ. սեպտեմբերի 30-ին, երբ Հայ ազգային կոնգրեսը հայտարարեց շուրջօրյա հանրահավաքի մեկնարկը, որի հիմնական պահանջը, սակայն, դարձավ ոչ թե «Սերժ Սարգսյանի եւ իշխող կոալիցիայի անվերապահ հրաժարականը», այլ` «Մինչեւ տարվա վերջ անցկացնել արտահերթ նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններ»: Այս պահանջը հնչեցրեց ՀՀ առաջին նախագահ, Հայ ազգային կոնգրեսի առաջնորդ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը:

Տեր-Պետրոսյանի ելույթի մեկ այլ հատված ավելի ցցուն պիտի դարձներ, որ Հայ ազգային կոնգրեսը չի գնում ջրբաժանի, չի պահանջում Սերժ Սարգսյանի եւ իշխող վարչախմբի անվերապահ հրաժարականը, իշխանափոխության փորձ չի անում: Ահավասիկ այդ հատվածը, որ հնչեցվել է 2011թ. սեպտեմբերի 30-ի հանրահավաքում, երբ արդեն հայտարարվել էր, որ մեկնարկում է շուրջօրյա հանրահավաք՝ «Մինչեւ տարվա վերջ արտահերթ նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններ» անցկացնելու պահանջով. «Նկատի ունենալով, որ առավել դժվարինը առաջին երկու պահանջների կատարումն է, նախորդ հանրահավաքում ես հարկ էի համարել հայտարարել եւ այսօր էլ կրկնում եմ, որ մենք մաքսիմալիստ չենք եւ պատրաստ ենք լրջորեն վերաբերվել այդ առթիվ իշխանությունների առաջարկած ցանկացած ողջամիտ փոխզիջման։ Ավելին, փոխըմբռնումը հեշտացնելու նպատակով մենք պատրաստ ենք նաեւ, թեկուզ վաղվանից, շուրջօրյա հանրահավաքներին զուգընթաց, վերսկսել երկխոսությունը իշխանությունների հետ։ Իսկ ՀՀ նախագահի աշխատակազմի հետ ուղղակի կապ պահպանելու համար լիազորում ենք Կոնգրեսի կենտրոնական գրասենյակի անդամ Մանուշակ Պետրոսյանին։ Շոշափելի արդյունքների չհասնելու պարագայում, մեկ շաբաթ անց մենք ձեզ հետ միասին կորոշենք՝ շարունակե՞լ, թե՞ դադարեցնել շուրջօրյա հանրահավաքները» (տես՝ http://www.armtimes.com/28369 )։

Այս ելույթից հետո մեկ ժամվա ընթացքում տեղի ունեցավ մեկ այլ արտառոց իրադարձություն: Կոալիցիայի պատվիրակության հետ երկխոսող կոնգրեսական պատվիրակության ղեկավար Լեւոն Զուրաբյանը հանրահավաքի հարթակից հայտարարեց, թե երկխոսությունը վերսկսելու հետ կապված հարցեր ճշտելու նպատակով փորձել է կապվել կոալիցիոն պատվիրակության ղեկավար Դավիթ Հարությունյանին, բայց չի կարողացել: Սա երկխոսությանը նախորդող, երկխոսության շրջանի, նախորդ տարիների ռետորիկայի կատարյալ փլուզում էր, եւ այս պայմաններում հասկանալի էր, որ ջրբաժան, նույնիսկ ջրբաժան light չի ստացվի:

Սեպտեմբերի 30-ի այս հանրահավաքին, ի դեպ, նախորդել էր երկու հանրահավաք, որտեղ արդեն հնչել էին նույն կամ նմանատիպ մտքեր, ինչ-որ առումով նախապատրաստելով «ջրբաժանի» ձախողումը:

Սեպտեմբերի 9-ի հանրահավաքում ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարեց. «Մենք առաջնորդվում ենք ոչ թե կենաց-մահու պայքարի խելահեղ գաղափարով կամ «մահ կամ ազատություն» անպատասխանատու կարգախոսով, այլ ժողովրդի ու պետության առջեւ մեր պարտքը մինչեւ վերջ կատարելու եւ մեր նպատակին հասնելու բոլոր օրինական հնարավորություններն օգտագործելու սառը գիտակցությամբ»։

Այս միտքն, իհարկե, ընդունելի եւ տրամաբանական էր, բայց հարց էր առաջանում. այդ ո՞վ է ներքաղաքական պայքարում առաջնորդվում «մահ կամ ազատություն» անպատասխանատու կարգախոսով, եւ հետո՝ ինչպես է պատրաստվում Հայ ազգային կոնգրեսը «մահ կամ իշխանություն» կարգախոսով առաջնորդվող իշխանությանը համոզել, որ նա արտահերթ ընտրություններ անցկացնի: Ելույթում ըստ էության տրված էր այս հարցի պատասխանը. «Անդադար զանգվածային միջոցառումների ճնշման տակ իշխանափոխության շուտափույթ իրականացումը եւ ավազակապետության ամբողջական կազմաքանդումը»: Սա մեծ հաշվով հասկանալի հռետորաբանություն է, բայց հաջորդ` սեպտեմբերի 23-ի հանրահավաքում արդեն Տեր-Պետրոսյանն առաջին անգամ բարձրաձայնեց վերը մեջբերված միտքը. «… հարկ ենք համարում հայտարարել, որ մենք մաքսիմալիստ չենք եւ պատրաստ ենք լրջորեն վերաբերվել այդ առթիվ իշխանությունների առաջարկած ցանկացած ողջամիտ փոխզիջման»։ Հենց սեպտեմբերի 23-ի հանրահավաքում անվերապահ հրաժարականի փոխարեն առաջին անգամ հնչեց «Մինչեւ տարվա վերջ արտահերթ նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններ»:

Սա ձախողման նախերգանքն էր, որովհետեւ եթե իշխանության առաջ դրվում է արտահերթ նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրությունների պահանջ, այդ պահանջի կատարման համար վրաններ են դրվում Ազատության հրապարակում (քաղաքական պայքարի մաքսիմումի դրսեւորում) եւ հայտարարվում մաքսիմալիստ չլինելու մասին, մարդկանց ռեակցիան դառնում է կանխատեսելի: Նրանք սկսում են մտածել, որ այն, ինչ տեղի է ունենում ֆարս է, բեմադրություն եւ իրենք չեն ցանկանում մասնակցել այդ բեմադրությանը:

2011 թվականի շուրջօրյա հանրահավաքի բեմադրության վարկածը այնքան լայնորեն էր տարածվել, որ այդ մասին հենց Ազատության հրապարակում սկսել էին խոսել նույնիսկ Կոնգրեսի տարածքային շտաբների ղեկավարները, ովքեր ունեին շուրջօրյա հանրահավաքի առանցքային կազմակերպչական ֆունկցիա: Այս ահավոր, վիրավորական մթնոլորտում էր, որ 7-օրյա հանրահավաքներից մեկում հայտարարեցի. «Եթե իմ որդին ապրի այն զգացողությամբ, ինչով ապրում է Արթուր Բաղդասարյանի որդին, ես ինքնասպանություն կգործեմ»: Սա մի հուսահատ փորձ էր մարդկանց համոզելու, բացատրելու, որ Ազատության հրապարակում մենք կարող ենք իրավիճակ փոխել: Բայց ամեն ինչ կորսված էր արդեն:

Իսկ երբ 2012թ. դեկտեմբերի 28-ին «Ազատություն» ռադիոկայանի եթերում հայտարարեցի երկխոսության սխալ լինելու մասին, մտադրություն չունեի ամենեւին այս նրբություններին անդրադառնալ, հույս ունենալով, որ ամեն ինչ հասկանալի է առանց սրա էլ: Բայց գործընկերներիս փութաջանությունը ստիպում է ամեն ինչ մանրամասնել, ոչ այն պատճառով, որ ուզում եմ ինչ-որ մեկին ինչ-որ բան ապացուցել: Ոչ ամենեւին, պարզապես ինձ պատասխանատու եմ զգում մարդկանց առաջ, եւ պարտավորված՝ բացատրություններ տալ իմ ամեն ասածի եւ արածի վերաբերյալ:

Եւ ուրեմն, երկխոսությունը Հայ ազգային կոնգրեսի պատմության երկու մեծ ձախողումներից է, որովհետեւ եթե հայտարարում ես, թե բանակցությունների նպատակը դիմացինիդ կապիտուլյացիան է, բայց հոգ չես տանում թիմիդ ոգին բարձր պահելու, առավելագույն ճիգեր չես գործադրում մարդկանց մոբիլիզացնելու համար, եւ ջրբաժանից առաջ նահանջի ռիտորիկա ես բանեցնում, բոլորը հասկանում են, որ պատրաստ չես ջրբաժանի, բանակցությունը դառնում է քո սեփական կապիտուլյացիան կամ դրա պես մի բան, ինչը եւ տեղի ունեցավ: Ապա ծագում է ավելի մեծ հարցը. եթե պատրաստ չես «ջրբաժանի» ինչու՞ ես ճամբար խփում:

Ու քանի որ կռահում եմ, որ հարց է հնչելու, թե հենց այդ ժամանակներում, 2011 թվականի սեպտեմբերին, շուրջօրյա հանրահավաքը մեկնարկելուց առաջ, ինչպիսին է եղել իմ դիրքորոշումը, արձանագրեմ, որ ժամանակին ասել եմ նույն ասելիքը՝ անհրաժեշտ ձեւաչափով:

շեղող մանեւր

«Ազատություն» ռադիոկայանի ֆեյսբուքյան ասուլիսում ինչպես նշեցի, խոսել էի Հայ ազգային կոնգրեսի թույլ տված երկու սխալների մասին: Առաջինը` երկխոսությունն է, երկրորդը` քաղաքագիտական վերլուծությունը, որը ՀԱԿ-ԲՀԿ պրոցեսի գաղափարական հիմնավորումը դարձավ: Գործընկերներս, սակայն, փորձում են մեծ աղմուկ սարքել երկխոսության շուրջ իմ ունեցած դիրքորոշման մասին, ըստ էության ոչինչ չասելով քաղաքագիտական վերլուծության մասին: Սա այլ կերպ, քան շեղող մանեւր դժվար է որակել: Փորձ է արվում, մի խոսակցություն ծավալել, որի իմաստը լինի հետեւյալը. «Բա իմացա՞ք, Նիկոլը հիմա ասում է երկխոսությունը սխալ էր, մինչդեռ էդ ժամանակ ասել էր՝ ճիշտ է», հետո մարդիկ սկսեն մի անիմաստ ու երկարաճիտք բանավեճ այս թեմայով, որը հարուցողների նպատակը կլինի բացառապես մեկը. շրջանցել, մոռացության մատնել քաղաքագիտական վերլուծության, կամ դրա հարուցած իրավիճակի թեման: Իսկ սրա մասին, մենք՝ Հայ ազգային կոնգրեսի ներկայացուցիչներս, պետք է հստակ բացատրություններ տանք հանրությանը: Խոսքս չի վերաբերում հարցին` ճի՞շտ էր արդյոք քաղաքագիտական վերլուծությունը, թե սխալ: Նման թեմայով բանավեճը նույնիսկ անլուրջ եմ համարում, որովհետեւ եթե կոնգրեսից որեւէ մեկը հաջողություն պիտի համարի քաղաքագիտական վերլուծության արդյունքը, նշանակում է մեծ հաղթանակ է համարում սեփական տան վրա ատոմային ռումբի պայթելը:

Տվյալ խնդրի համատեքստում կան շատ ավելի հրատապ հարցեր եւ դրանցից մեկը առավել կարեւոր է: ՀՀ առաջին նախագահ, Հայ ազգային կոնգրեսի առաջնորդ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, ինչպես հայտնի է, «Չորրորդ ինքնիշխանություն» թերթին տված հարցազրույցով է հայտարարել, որ չի պատրաստվում առաջադրվել ՀՀ նախագահի թեկնածու: Որպես նման որոշման առանցքային փաստարկ Տեր-Պետրոսյանը հիշատակում է իր 68 տարեկան լինելը: Այս արձանագրումը, սակայն, ոչ միայն պատասխաններ է տալիս, այլեւ հարցեր առաջացնում: Մեկ տարի առաջ, երբ պարզ էր, որ Հայ ազգային կոնգրեսը չկարողացավ հասնել իր հիմնական պահանջի՝ արտահերթ ընտրությունների անցկացման իրականացմանը եւ շրջանառության մեջ էր դրվում հայտնի քաղաքագիտական վերլուծությունը՝ Տեր-Պետրոսյանը, բնականաբար, չէր կարող չհաշվարկել, որ նախագահական առաջիկա ընտրությունների շրջանում լրացած է լինելու իր 68-ամյակը, եւ դեկտեմբերի 25-ի հարցազրույցի տրամաբանությամբ, ինքը չի կարող առաջադրվել ՀՀ նախագահի թեկնածու, որովհետեւ ինչպես ինքն է ասել՝, «68 տարեկանում սեփական ժողովրդին հարգող մարդը չի կարող հավակնել նախագահի պաշտոնին»:

Բայց սա արձանագրել եւ անցնել առաջ՝ չի ստացվում, որովհետեւ երբ ետահայաց նայում ենք իրադարձություններին, անխուսափելիորեն ծագում է հետեւյալ հարցը. երբ գրեթե բոլորը մտածում էին, թե 2013 թվականին Տեր-Պետրոսյանն առաջադրվելու է, ինքը գիտեր, որ չի առաջադրվելու: Ո՞րն էր, ուրեմն, 2013 թվականի նախագահական ընտրություններում Հայ ազգային կոնգրեսի մասնակցության վերաբերյալ նրա ունեցած պատկերացումը: Ինչպե՞ս, ի՞նչ ձեւաչափով պետք է մասնակցեր Կոնգրեսը 2013 թվականի նախագահական ընտրություններին, պիտի ունենար սեփակա՞ն թեկնածու, թե պետք է պաշտպաներ այլ թեկնածուի, թե՞ պետք է ունենար սեփական թեկնածու, որը պետք է հընթացս հաներ թեկնածությունը հօգուտ մեկ այլ թեկնածուի, թե պիտի գնար բոյկոտի: Այս պատասխաններից յուրաքանչյուրը քննարկելի է, ձեւակերպելի, հարցը սակայն հետեւյալն է. կա՞ր այդ սցենարներից որեւէ մեկը Տեր-Պետրոսյանի մտքում, եթե այո, ինչու հանրությունը այդ մասին չգիտեր, եթե ոչ, ուր էինք ուրեմն ուզում տանել Հայ ազգային կոնգրեսը: Բայց չէ՞ որ սա այն տեղը չէ, ուր պիտի հասնեինք, երբ Սերժ Սարգսյանի կողմից Բաղրամյան 26-ի վերանվաճումը ընդամենը տեխնիկական խնդիր են ուզում դարձնել: Ի՞նչ ենք պատասխանելու այն մեղադրանքներին, թե Սերժ Սարգսյանից սեփական ձեռքերով 21-րդ դարի Եղիազար Այնթափցի ենք կերտել:

Սրանք ցավալի, չափազանց ցավալի հարցեր են, բայց պատասխանատու քաղաքական ուժը, պատասխանատու քաղաքական գործիչը չի կարող տրվել դրանցից խուսափելու գայթակղությանը, որովհետեւ սեփական ժողովրդի նկատմամբ հարգանք ունենալ, նշանակում է նրան բացատրել սեփական քայլերի տրամաբանությունը:

ընթացիկ հարցեր
ա) Հայ ազգային կոնգրեսի վերջին շրջանի գործունեությունը բազմաթիվ հարցեր է հարուցել, խոսակցությունների տեղիք տվել: Դրանցից մեկն այն է, թե իբր ես ինչ-որ ամբիցիաներ եմ խաղացնում կամ խաղացրել Հայ ազգային կոնգրեսում, պահանջել եմ, որ լինեմ Կոնգրեսի թեկնածուն նախագահական առաջիկա ընտրություններում: Սա կատարյալ անհեթեթություն է, եւ հարկ է նկատել, որ Կոնգրեսի շրջանակներում իմ պահվածքը եղել է համեստ եւ որեւէ կարգավիճակի համար երբեք կռիվ չեմ տվել, որեւէ մեկից աջակցություն չեմ խնդրել, որեւէ մեկին ակնարկ-նամյոկ չեմ արել, որեւէ մեկին «վերբովկա» անելու փորձ չեմ ձեռնարկել:

Իմ կողմից ամբիցիաներ խաղացնելու մասին խոսակցությունները այլ կերպ, քան ցնորք, չեմ կարող որակել, դրանք տարածվել են, երբ իմ փաստարկներին հակափաստարկ չի եղել, եւ բանսարկությունն է եղել միակ հնարավոր հակակշիռը: Ինչ վերաբերվում է նախագահական ընտրություններում իմ թեկնածու առաջադրվելուն, դրա մասին խոսել կամ ակնարկել են ուրիշները, ինչին իմ պատասխանը եղել է կամ խուսափողական, կամ՝ կտրուկ բացասական: Ավելին, մի քանի անգամ եմ հայտարարել, որ 2013թ. նախագահական ընտրություններում չեմ պատրաստվում առաջադրվել: Մի քանի անգամ դա արել եմ հրապարակային, բայց խոսակցությունները չեն դադարել: Չեն դադարել խոսակցությունները նաեւ իմ ամբիցիաների մասին: Ու եթե իրերն իրենց անուններով կոչելը, հստակ դիրքորոշումներ արտահայտելը, համոզմունքին հավատարիմ մնալը, ակնհայտ փակուղային վիճակից ելքեր փնտրելը ամբիցիա է, ուրեմն՝ իմ ամբիցիաները 20 տարի եղել են հազարավոր մարդկանց աչքի առաջ, եւ կուլիսներում ամբիցիաներ խաղացնելու կարիք չունեմ: Համ էլ խոստովանեմ. չեմ տիրապետում «բարձրաշխարհիկ այդ արվեստին»:

բ) մինչեւ օրս հետաքրքրություն է առաջացնում ՀՀՇ համագումարին իմ չմասնակցելը, ինչը, մեղմ ասած, տարօրինակ է: Չնայած այդ կապակցությամբ մեկնաբանություն եմ տվել, որ համագումարին իմ չմասնակցելու մեջ ոչ մի քաղաքական ենթատեքստ կամ պատճառ չկա, այդ հարցը առեղծվածային ձեւով շարունակում է քննարկվել: Այս առեղծվածը «բացահայտվեց» Տավուշի մարզի գյուղերից մեկում, երբ մի մարդ ինձ հարցրեց. «Բա ինչի՞ չէիր գնացել Հայ ազգային կոնգրեսի համագումարին»: Խնդրի նկատմամբ հետաքրքրության պատճառն այս է, թերեւս, որ ՀՀՇ համագումարը, չգիտես ինչու, ընկալել են, որպես Հայ ազգային կոնգրեսի համագումար: Պարզաբանենք, սակայն, որ դրանք նույն բանը չեն: Հայ ազգային կոնգրեսի անդամ բոլոր կուսակցությունները կարող են համագումար անել եւ անում են, որոնցից ոչ մեկին ի դեպ, չեմ մասնակցել, բայց դրանք նույնացնել Կոնգրեսի համաժողովի հետ, չի կարելի: Կոնգրեսը հիմնադրման օրվանից համաժողով չի ունեցել, չնայած` նրա հիմնադրման մասին հռչակագրում ասվում է. «Կոնգրեսի գործունեության ընդարձակ ծրագիրը նախատեսվում է ընդունել եւ հրապարակել նրա առաջիկա համաժողովում»։ Նման որեւէ համաժողով, փաստորեն, տեղի չի ունեցել:

գ) Վ. Օսկանյանի եւ Լ. Զուրաբյանի խոսակցության գաղտնալսման հետ կապված հստակ դիրքորոշում եմ արտահայտել եւ հրաժարվել քննարկել գաղտնալսված զրույցի բովանդակության հետ կապված որեւէ հարց: Վերջերս սակայն, ինձ լուրեր են հասնում, որ ինչ-որ մարդիկ այդ գաղտնալսման խմբակային լսումներ են կազմակերպում, եւ դա դարձնում իմ դեմ քստմնելի բամբասանքներ տարածելու վաղեմի գործելակերպի նոր աղբյուր: Եթե այս լուրերը հաստատվեն, ինքս էլ ազատված կզգամ տխրահռչակ զրույցի բովանդակությունը չքննարկելու գործելակերպից: Եւ ի դեպ, սխալվում են բոլոր նրանք, ովքեր մտածում են, թե կխուսափեմ ինձ հետ կապված որեւէ հարցի հրապարակային քննարկումից: Ոչ միայն չեմ խուսափի, այլեւ իմ հասցեին հնչած որեւէ մեղադրանքի քարը քարին չեմ թողնի: Վերջերս ի դեպ, փորձ արվեց աղմուկ սարքել Ծաղկաձորում ԵԱՀԿ երեւանյան գրասենյակի եւ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի (որի անդամ եմ հանդիսանում) կազմակերպած սեմինար-քննարկումների ընթացքում արված մի լուսանկարից, որտեղ ԱԺ ՀՀԿ-ական երկու պատգամավորի հետ հայտնվել էի նույն կադրում: Ազգային ժողովում ելույթ ունենալիս` Հովիկ Աբրահամյանի, Էդուարդ Շարմազանովի կամ Հերմինե Նաղդալյանի հետ ամեն անգամ նույն կադրում եմ հայտնվում. եթե մտածելու բան կա, թող իրենք մտածեն, որովհետեւ իմ ասելիքն ասում ու անելիքն անում եմ նաեւ նրանց ներկայությամբ: Ի դեպ, դեմ չեմ, եթե հանրապետական պատգամավորների հետ իմ խոսակցությունների գաղտնալսումները հրապարակվեն:

դ) Ֆեյսբուքյան ասուլիսի ընթացքում անդրադարձել եմ «Հայկական ժամանակի» թեմային, բայց ժամանակի սղության պատճառով ամբողջ ասելիքը չէ, որ հասցրեցի ասել: Արդեն ավելի քան վեց ամիս չեմ աշխատում «ՀԺ»-ում, բայց որպես նրա երկարամյա խմբագիր, պիտի արտահայտեմ կարծիքս մի քանի հարցերի վերաբերյալ: Նախ՝ Հայաստանում շատ չեն այն կառույցները, որ քաղաքացիական պայքարում, Համաժողովրդական շարժման ծավալման գործում ավելի մեծ ներդրում են ունեցել, քան «Հայկական ժամանակը»: 14 տարվա ընթացքում թերթը, բառիս բուն իմաստով, անհավասար պայքար է մղել քոչարյանասերժական վարչախմբի դեմ, ենթարկվել հարձակումների, հետապնդումների, պայթեցման, ահաբեկումների: Չի խնայել ոչինչ՝ հանուն Հայաստանում ակնկալվող փոփոխությունների, դրա համար արել է առավելագույնը, ինչ հնարավոր էր: Եւ ուրեմն, իմ կարծիքով, ցանկացած պահի, ցանկացած մեկից կարո՛ղ է հաշիվ պահանջել նրա արածի ու չարածի կապակցությամբ, դնել հարցեր, որոնք հաճո չեն: Բայց սա կարող է անել ոչ միայն սեփական ներդրումների, այլ ուղղակի լրատվամիջոց լինելու բերումով եւ իմ կարծիքով, պիտի շարունակի այդ գործելակերպը: Եթե «ՀԺ»-ն Տիգրան Սարգսյանին արժանի ասելիքն ասում է այն կապակցությամբ, երբ նա արտահայտվում է, թե ի՞նչ անենք, չթողենք մարդիկ գնան Հայաստանից, որ մնան հեղափոխությո՞ւն անեն, ինչու պիտի չարձագանքի մեկ այլ քաղաքացու հեռացման առիթով ընդդիմադիր դաշտում տեղ գտած քստմնելի հրճվանքին: Էդ ո՞վ է ում իրավունք տվել ՀՀ քաղաքացու գաղթելը ծաղրի թեմա դարձնել, ինչ է թե, գաղթողը համաձայն չէ քաղաքական ինչ-ինչ հարցերում: Այն կապակցությամբ, որ «ՀԺ»-ի երկու աշխատակիցներ հռչակել են թերթից հեռանալու իրենց որոշումը. չնայած, սա ինձ հետ ուղղակիորեն չի առնչվում, հարկ եմ համարում ասել. հարգանքով եմ վերաբերվում այդ մարդկանց որոշմանը եւ «ՀԺ»-ում նրանց հետ իմ համատեղ աշխատանքին եւ ինձ թույլ չեմ տա ասել, թե այդպիսով թերթը ինքնամաքրվել է: Նկատեմ, սակայն, որ հարգելի իմ գործընկերները «ՀԺ»-ում աշխատելու կարճ կենսագրություն ունեն՝ 2-3 տարի: Ես այդ մարդկանց նկատմամբ լցված եմ լավագույն մաղթանքներով: Ի դեպ, «ՀԺ»-ի այսօրվա կորիզը թերթում աշխատում է 8-ից 14 տարի: 8-ից 14 տարվա՝ մեծ հաշվով անշնորհակալ, նյարդային, վտանգավոր աշխատանք…

ե) անցյալ ժամանակաշրջանում, ուղղակի կամ անուղղակի ասվել է, որ ես քննադատելով Կոնգրեսի շրջանակներում արված ինչ-որ քայլեր, այլընտրանք չեմ առաջարկել: Սա տեղեկատվության պակասի հետեւանք է, որովհետեւ վերջին մեկուկես տարում, քաղաքական պրոցեսների ցանկացած փուլում ունեցել եմ, բարձրաձայնել եմ այլընտրանք, երբեմն` հրապարակային: Այդ այլընտրանքը ձեւակերպված է եղել եւ` հստակ, բայց կռիվ չեմ տվել դրա համար, որովհետեւ հասկացել եմ, որ հայաստանյան քաղաքական ավանդույթի համաձայն, դա պիտի որակվի վազգենմանուկյանություն եւ այսպես շարունակ: Ոչ թե պիտակումներից ու որակումներից եմ վախեցել, այլ այլընտրանք-գաղափարն եմ ափսոսացել, որ չնետեմ տատասկոտ հողի վրա: Հիմա էլ, ինչպես հասկանում եք, ունեմ որոշակի պատկերացումներ, եւ նրանք, ովքեր կարդացել են նախորդ տարվա «ՀԺ»-ի վերջին համարում տպագրված «Ground zero» հոդվածը, կռահել են այդ մասին: Այդ հոդվածի հետ կապված բավական մեծ քննարկումներ են տեղի ունեցել սոցիալական ցանցերում, եւ շնորհակալ եմ քննարկումներին մասնակցած բոլոր մարդկանց, անկախ նրանից՝ լավ բան են ասել, թե` վատ: Մի երկու դրվագի, սակայն, ուզում եմ անդրադառնալ, որովհետեւ այս հոդվածի նպատակը քաղաքական տարվա մեկնարկին որեւէ անպատասխան հարց չթողնելն է:

Մի օգտատիրոջ մտքով անցել էր պնդել (խնդրում եմ, ուշադիր եղեք), թե նյութի հեղինակը, այսինքն` ես, այնքան էլ լավ չեմ հասկացել «Ground zero» հասկացության իմաստը: Նման մեկնաբանություն շրջանառության մեջ դրած օգտատերը երեւի այլ խնդիր էր դրել իր առաջ, բայց ակամա հասել էր այն թեմային, որը ինձ համար շատ կարեւոր է. Ground zero հասկացության իմաստին: Անգլերենում ground zero-ն ունի մի քանի իմաստ, դրանցից, սակայն, տվյալ դեպքում կարեւոր են երկուսը. այսպես անվանում են այն վայրը,ուր տեղի է ունեցել ատոմային ռումբի պայթյուն: Եւ երկրորդ իմաստը հետեւյալն է. որեւէ գործողության սկիզբ, մեկնարկային կետ: «Ground zero»-ն գրելիս` նկատի եմ ունեցել երկու իմաստները միաժամանակ, որովհետեւ համարում եմ, որ էսօր քոչարյանասերժական վարչախմբի դեմ երկարամյա պայքարի դաշտում ատոմային ռումբ է պայթել՝ հայտնի իրադարձությունների բերումով, երբ առաջին անգամ նախագահական ընտրությունների հետ մարդիկ փոփոխության հույսեր չեն կապում, երբ մարդիկ, ՀՀ տասնյակ հազարավոր քաղաքացիներ իրենց քցված են զգում, խաբված եւ հուսահատ: Խնդիրը ահա, այդ մարդկանց հավատի, վստահության վերականգնում է զրոյական այս կետից, նրանց երազանքները վերականգնելը, նրանց երազանքներին ծառայելը. ահա թե ինչ է նշանակում «Ground zero»:

Մեկ այլ օգտատեր փորձել էր «Ground zero»-ն դիտարկել 1+1+1+1+1=0 տրամաբանությամբ: Ցավալիորեն կարող ենք արձանագրել, որ դա այն է, ինչ այսօր դե ֆակտո ունենք: «Ground zero»-ի իմ գաղափարը, սակայն, մի փոքր այլ բան է նշանակում 0+1+1+1+1+1+1+1…= Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստան:

զ) Չնայած, որեւէ ուղղակի կապի բացակայությանը, գիտեմ, որ հարցը հնչելու է, դրա համար էլ նախապես եմ ցանկանում պատասխանել: Հարցը լինելու է նույնը. արդյո՞ք այս հոդվածը նշանակում է, որ դուրս եմ գալիս Հայ ազգային կոնգրեսից: Պատասխանս նույնն է, ոչ, չի նշանակում: Դուրս չեմ գալու Հայ ազգային կոնգրեսից, որովհետեւ Կոնգրեսում տնվոր չեմ ու չեմ եղել: Բայց ընդգծեմ նաեւ, որ Կոնգրեսի ներսում որեւէ «ամբիցիա» չեմ խաղացնելու, որեւէ բանի համար չեմ պայքարելու, որեւէ կարգավիճակի համար կռիվ չեմ տալու: Սա ասում եմ «նաֆսյակի», բանսարկության էքստրա չափաքանակի վիպուսկը կանխելու համար:

է) Հարց է ծագում. իսկ ի՞նչ եմ անելու: Ավելի լրջորեն եմ պայքարելու հանուն այն քաղաքացիական եւ քաղաքական գաղափարների, որ դրված էին 2008 թվականի Ազատության հրապարակի օրակարգում. Հայաստանը քոչարյանասերժական քստմնելի վարչակարգից ազատելու համար: Իմ մեջ հաստատուն է Հաղթանակի կամքը: Գիտեմ, որ հեշտ չի լինելու, գիտեմ, որ դժվար է լինելու, գիտեմ, որ շատ դժվար է լինելու, երբեմն լինելու է պայքար ընդդեմ «բոլորի», որը ենթադրում է հարյուր տոկոսանոց պարտություն: Բայց եթե քաղաքագիտական կանոններով հարյուր տոկոսանոց հաղթական վիճակը կարող է բերել պարտության, հարյուր տոկոսանոց պարտված վիճակն, ուրեմն, կարող է բերել հաղթանակի: Կարեւորը՝ չվախենալ պարտությունից, կարեւորը՝ չվախենալ հաղթանակից: Կարեւորը՝ չվախենալ ոչ մի բանից: Մինչեւ հիմա միայն մի բանից եմ վախեցել, ինչի մասին գրել եմ բանտից՝ «Իմ վախը» հոդվածում: Հիմա, նույնիսկ, դրանից չեմ վախենում, որովհետեւ գիտեմ. առավելեւս, այդ առումով վախենալու բան չունեմ:

Ինչպես 2011-ին Ազատության հրապարակում ասել եմ՝ եթե իմ որդին ապրի այն զգացողությամբ, ինչով ապրում է Արթուր Բաղդասարյանի որդին, ես ինքնասպանություն կգործեմ: Ինչպես բանտարկության ժամանակ, այսօր էլ կրկնում եմ՝ իմ կյանքը դրված է հանուն Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստանի մղվող պայքարի զոհասեղանին, մինչեւ վերջ ու անմնացորդ պայքարելու եմ հանուն այնպիսի Հայաստանի կերտման, որն ապահով տուն եւ տաք օջախ է իր զավակների համար, որը վեհության ու նվիրումի է մղում իր որդիներին եւ ոչ թե թալանն ու ավերը, բամբասանքն ու բանսարկությունը դարձնում գաղափարական մոդել: Անմնացորդ պայքարելու եմ հանուն սահմանադրական իրականության: Եւ դա լինելու է…

Եւ թերեւս, վերջին հարցը, որին պիտի պատասխանեմ. ինչու՞ հիմա, ինչու՞ եմ հիմա խոսում այս ամենի մասին: Պատասխանը, որքան էլ շատերը չեն կռահում, շատ պարզ է. ավարտվել է մի դրամատիկ քաղաքական շրջափուլ, երբ նախագահական ընտրությունները, ի հեճուկս մեր ջանքերի, լինելու են հերթական, եւ ՀՀ քաղաքացին, ի հեճուկս մեր խոստումների, չունի ռեալ այլընտրանք այդ ընտրություններում: Սա նշանակում է, որ եկել է քաղաքական նախորդ փուլն ամփոփելու եւ ամեն ինչ զրոյից սկսելու ժամանակը:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

հոդվածը հատվածաբար տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի 2013թ. հունվարի 8-ի, 9-ի, 10-ի համարներում

Նոյեմբերի 27-ին Երեւանից Պրագա մեկնեցի լեփ լեցուն ինքնաթիռով. A-319-ի գրեթե բոլոր տեղերը զբաղված էին: Ինքնաթիռում 150-156 ուղեւոր կար: Չորս օր անց Երեւան վերադարձա նույն մակնիշի ինքնաթիռով, կրկին Պրահայից, բայց ուղեւորների թիվն արդեն հարյուրով պակաս էր:

Այդ օրերին է, որ Հայաստանի երկու ընտրատարածքներում ԱԺ պատգամավորի ընտրություններ տեղի ունեցան, եւ սոցիալական ցանցերում լայնորեն քննարկվում էր «ծախված ժողովրդի» թեման: Ամոթանք էին տալիս. «Բա ամոթ չի՞, բա չեք ամաչու՞մ»,- դիմում էին անհայտ ընտրակաշառակերին:

Իսկ ումից, ումի՞ց պետք է ամաչի ընտրակաշառք վերցնող քաղաքացին: Էդ ո՞վ է, որ վաստակել է նրան ամոթանք տալու իրավունքը՝ էսօրվա Հայաստանում: Փողով դիֆերամբներ ձոնող մտավորականնե՞րը, ընտրակեղծարարներին օտարների եւ յուրայինների բաժանած քաղաքական գործիչնե՞րը, բենտթլիով շրջող եկեղեցականնե՞րը: Ընտրակաշառքն իրականում չի կարող միայն սոցիալական դրդապատճառ ունենալ. քաղաքացին կաշառքը վերցնում եւ ըստ կաշառքի գործում է, երբ նրա գիտակցության մեջ չի լինում, չի առկայծում մեկը, մի մարդ, մի կերպար, մի մտավորական, մի քաղաքական գործիչ, մի հեղինակություն, որի առաջ թեկուզ հեռակա ամոթ զգա ինքը:

«Էրեսն էրեսից ա ամաչում»,- ասում է հայկական առածը: Էդ ու՞մ երեսից պետք է ամաչի ընտրակաշառք վերցնող քաղաքացու երեսը, երբ հոգու, ճշմարտության, սկզբունքի, իրականության առքուվաճառքը Հայաստանի տնտեսության միակ ճյուղն է, որի զարգացման համար հոգ է տանում քաղաքական, մշակութային, հոգեւոր էլիտան եւ այս պայմաններում ամոթանք տալ ընտրակաշառք վերցնող քաղաքացուն, նույնն է, թե Ամազոնի ջունգլիներում ապրող կնոջը ամոթանք տաս կրծքերը բաց ման գալու համար:

Հայաստանը, նրա քաղաքացին, նրա քաղաքական-մտավորական էլիտան ամոթալի իրադարձությունների այնպիսի բեռ են կրում, որ ամաչելը դառնում է համատարած անիմաստություն: Իսկ երբ դադարում ենք ամաչել, ջնջված ենք տեսնում թույլատրելիի եւ անթույլատրելիի, լավի ու վատի, բարոյականի ու անբարոյականի սահմանը: Էդ սահմանի բացակայությունն է, որ արգելակում է մեր առաջընթացը, մեր ոտքերը փաթ է գցում:

Իսկ գուցե էդ պատճառով է այդքան գրավիչ արտագաղթը. ամոթալի պատմության բեռը բագաժ ես տալիս ինքնաթիռին, եւ ուղեբեռի պիտակը ճղում թափում օտար հողի վրա. դու քեզ թեթեւացած ես զգում, զգում ես նորովի, դու քեզ զգում ես ամաչելու կարողությունդ վերականգնված, որովհետեւ ոչ ոք չգիտի քո պատմությունը եւ նշանակում է՝ ամաչելն իմաստ ունի, նշանակում է՝ ամեն ինչ կարելի է սկսել զրոյից:

Գուցե թե արտագաղթը խթանող պատճառներից մեկն է սա. ամեն ինչ զրոյից սկսելու տարբերակ չի գտնվում Հայաստանում, որովհետեւ ամեն ինչ զրոյից սկսելու համար պիտի կարողանաս մի կողմ դնել ամոթալի պատմությունդ, պատմություն դարձնել իրականությունդ, ինքդ քեզ մի կողմ դնես այս պատմությունից:

«Ground zero» օտարածին վերնագիրը հենց այդ իմաստն ունի. զրոյական կետ, մի զրոյական հարթակ ստեղծել, որին միացած յուրաքանչյուր ոք Հայաստանում մնալով կհամակվի ամեն ինչ զրոյից սկսելու հնարավորության զգացողությամբ: Էսօր էսքանը: Շարունակություն լինելու է:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

Նյութը տպագրվել է դեկտեմբերի 22-ին «Ararat» ամսագրում

Սիրելի ժողովուրդ, Հայաստանի Հանրապետության հպարտ քաղաքացիներ.

Շնորհավորում եմ ձեզ Ամանորի եւ Սուրբ Ծննդյան հրաշալի առիթով: Յուրաքանչյուր ընտանիքի մաղթում եմ խաղաղություն, երջանկություն, բարեկեցություն, վստահություն՝ ապագայի նկատմամբ:

Մենք ապրում ենք դժվար մի ժամանակահատվածում, եւ մեր 21-ամյա Հանրապետության պատմությունն իմաստավորելու, վերլուծելու ժամանակն է: Երրորդ Հանրապետության պատմությունն ինքնին դժվարությունների մի անվերջանալի թվացող շղթա է, եւ ցավալիորեն՝ առաջիկա ապագան լավատեսությամբ լցվելու ազդակներ չի հաղորդում:

Այս ամենը սակայն, պետք է ավելի լրջացնի մեզ, ավելի խոհուն ու վճռական դարձնի, ամրապնդի մեր քաղաքացիական գիտակցությունը, որ ուրիշ որեւէ մեկը մեր երեխաներին չի դարձնելու Ազատ եւ Երջանիկ Հայրենիքի Տեր: Դա պարտավոր ենք անել մենք, ու միայն մենք: Ամանորն ու Սուրբ Ծնունդը այդ հանձնառությունը վերահաստատելու լավ առիթ է, եւ մեզանից յուրաքանչյորրը ինքն իր համար, ինքն իր մեջ այդ պարտավորությունը ստանձնելու կամ վերահաստատելու հնարավորություն ունի:

Մեր երեխաները պե՛տք է ապրեն Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստանում, որի պատմությունը կլինի հաղթանակների, նվաճումների, ձեռքբերումների անվերջանալի շղթա:

Շնորհավոր Ամանոր եւ Սուրբ Ծնունդ:

Աստված մեզ օգական:

ԱԽՔ Արթուր Բաղդասարյանի, ՕԵԿ համագումարում ունեցած ելույթի ինձ վերաբերվող հատվածի վերաբերյալ լրագրողների բազմաթիվ հարցումներին ի պատասխան հարկ եմ համարում հայտարարել հետեւյալը.

Հասկանում եմ, որ ԱԽՔ Արթուր Բաղդասարյանը տարբեր քաղաքական գործիչների դիֆերամբներ ձոնելու միջոցով  կարիերա անելու 20-ամյա հարուստ փորձ ունի, բայց այս անգամ խստորեն սխալվել է հաշվարկներում: Քաղաքական գործունեության ընթացքում երբեք չեմ առաջնորդվել ու չեմ առաջնորդվելու ինձ «դիֆերամբներ» ձոնողներին բարեկամ, իսկ քննադատողներին թշնամի համարելու գործելակերպով:

Ու չնայած պարոն Բաղդասարյանը ակնարկել է իմ «ազնիվ գործիչ» լինելու մասին, որեւէ լավ բան չեմ կարող ասել մի մարդու հասցեին, ով մշտապես գործել է ընտրություններ կեղծած իշխանությունների տանիքի տակ:

Ընդգծում եմ, որ Արթուր Բաղդասարյանը 2008 թվականի Մարտի 1-ի ուղիղ պատասխանատուներից է եւ Հայաստանի պատմության մեջ կմնա որպես ՀՀ քաղաքացիների ընդդիմադիր տրամադրված հատվածի «ամենատպավորիչ» դավաճանության հեղինակ:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

Ստորեւէ բերվող ելույթը հնչել է ԱԺ 17.12.12 արտահերթ լիագումար նիստում.

Տիկնայք եւ պարոնայք.

Այս պատմությունը սկսվեց այն ժամանակ, երբ Ազգային ժողովի Էթիկայի հանձնաժողովը որոշեց քննություն սկսել ԱԺ թվով 83 պատգամավորների նկատմամբ, որոնցից 74-ը ներկայացնում են իշխանական կոալիցիան: Որոշումն, ընդ որում, մեղադրական կանխավարկած չի պարունակում, եւ միայն քննությունը պիտի պարզի՝ արդյոք 83 պատգամավորներից որեւէ մեկը խախտել է պատգամավորի էթիկայի կանոնները, թե ոչ:

Էթիկայի կանոնները խախտելու մասին որոշումն, ընդ որում, իրավական որեւէ հետեւանք չի ունենում, եւ եթե անգամ ենթադրենք, որ հանձնաժողովի որոշումը լինելու էր կոալիցիան ներկայացնող 74 պատգամավորների կողմից էթիկայի կանոնները խախտելու վերաբերյալ, դրանից խորհրդարանական մեծամասնությունը չէր կազմաքանդվի: Այսուհանդերձ, Հանրապետական կուսակցության արձագանքը 83 պատգամավորների նկատմամբ քննություն սկսելու մասին Էթիկայի հանձնաժողովի որոշմանը՝ ըստ էության կայծակնային էր:

Ընդամենը տասն օրվա ընթացքում ԱԺ կանոնակարգ օրենքում փոփոխություններ կատարելու այս նախագիծը գրվեց, հաստատվեց, կառավարության նիստում քննարկվեց, եւ ահա բերվել է արտահերթ նիստի օրակարգ, ընդ որում՝ կառավարության կողմից: Կառավարությունն այսպիսով, միջամտում է խորհրդարանի ներքին-կանոնակարգային հարցի քննարկմանը, որովհետեւ, ինչպես հիմնական զեկուցողը նշեց, իրենք են խնդրել կառավարությանը: Ուշադրություն դարձրեք, ի դեպ, ԱԺ որեւէ հանձնաժողովում այս նախագիծը չի քննարկվել, եւ միակ մարմինը, որ քննարկել եւ հավանության է արժանացրել՝ կառավարությունն է: Փաստորեն, խորհրդարանական մեծամասնությունը կառավարությանը տղա է բերել Էթիկայի հանձնաժողովի վրա, որովհետեւ իրեն այնքան էլ Ապահով չի զգում Ազգային ժողովում: Ահա թե որն է Ապահով Հայաստան կառուցելու հանրապետական մեծամասնության ալգորիթմը:

Ինչեւէ, այս նախագծով ընդամենը մեկ հարց է լուծվում. ապահովել Էթիկայի հանձնաժողովի վերահսկելիությունը իշխանության կողմից: Ասել, թե խորհրդարանական մեծամասնությունը վախեցած է Էթիկայի հանձնաժողովի գործունեությունից, իհարկե, մոլորություն կլինի: Հանրապետական կուսակցությունը քաջ է եւ խիզախ, որովհետեւ, իսկապես, անընդգրկելի խիզախություն է հարկավոր երկիրը այսպիսի վիճակի հասցնելու համար:

Խնդիրն ամենեւին Էթիկայի հանձնաժողովը չէ, կամ նրա այսօրվա կազմից բխող վտանգները: Խնդիրն այն ավանդույթների եւ գործելակերպի մեջ է, որով երկիրը ղեկավարում են Սերժ Սարգսյանն ու նրա քաղաքական թիմը: Նրանց համար անընդունելի է, որ երկրում լինի իշխանության թեկուզ սիմվոլիկ լծակների տիրապետող մի օղակ, որը դուրս է իրենց վերահսկողությունից ու հարյուր տոկոսով կանխատեսելի չէ իրենց համար:

Հանրապետական կուսակցության համագումարում Սերժ Սարգսյանն, ի դեպ, մոռացավ նշել մի դարակազմիկ հաջողության մասին, որ իրենց իշխանությունը հասել է. նրանք կարողացել են Հայաստանից արմատախիլ անել իրենց պատկերացրած «ազգային մենթալիտետին» հակասող՝ իշխանության բաժանման սկզբունքը: Հիմա պետական կառավարման մարմինները, իշխանության բոլոր ճյուղերը ղեկավարվում են մի կետից եւ գտնվում են ՀՀԿ ղեկավարության կրնկի տակ. օրինակ՝ առաջին ատյանի, վերաքննիչ, վճռաբեկ դատարանները, իրենց վարչական, քաղաքացիական ու Սահմանադրական արբանյակներով:

Քաղաքապետարաններն ու գյուղապետարանները, դպրոցներն ու մանկապարտեզները, հիվանդանոցներն ու սանէպիդկայանները, մշակույթի եւ հանգստյան տները, ատամնաբուժարաններն ու հոգեբուժարանները վերածվել են ՀՀԿ-ի կուսակցական գրասենյակների: ԺԷԿ-երն ու բուհերը գտնվում են հանրապետականի լիակատար վերահսկողության ներքո, բանը հասել է այնտեղ, որ ոստիկաններն են իրենց պաշտպանված զգալու համար ՀՀԿ-ի կրծքանշաններով շրջում, չնայած որեւէ կուսակցության անդամ լինելու իրավունք չունեն օրենքով: Այս պայմաններում ահա, երբ ժողովրդավարական տոտալիտարիզմի հանրապետական մոդելը գրեթե կատարելության է հասցված՝ մի ինչ-որ Էթիկայի հանձնաժողով ոչ միայն վերահսկելի չէ, այլեւ կասկածի տակ է դնում Հանրապետական պատգամավորների գերակայությունը պատգամավորի Էթիկայի ոլորտում:

Սա, իհարկե, աղաղակող անարդարություն է, որը պետք է վերացնել հնարավորինս արագ, մանավանդ որ երկու օր առաջ Սերժ Սարգսյանը հիշել էր «Արդար Հայաստան» հաստատելու հնգամյա վաղեմության իր խոստման մասին: Որ մի խումբ երիտասարդներ իրենց քաղաքական հայացքների համար բանտարկության են դատապարտված, անարդարություն չէ: Որ Երեւանի սրտում կրակոցներով հանդես եկած Սերժ Սարգսյանի եղբորորդին շարունակում է մնալ ազատության մեջ, անարդարություն չէ: Բայց որ՝ Ազգային ժողովի էթիկայի հարցերով հանձնաժողովը իշխանության վերահսկողության տակ չէ, աղաղակող, անթույլատրելի, դատապարտելի անարդարություն է: Ու որ խորհրդարանական մեծամասնությունը չի հապաղի վերացնել այս անարդարությունը, կասկածել, իհարկե, չի կարելի: Այս ամենը պարզ է, բայց պետք է հասկանալ, թե ուր է տանում այս ճանապարհը:

Խոսքը, քավ լիցի, Էթիկայի հանձնաժողովի այս մասնավոր դեպքի մասին չէ, այլ ժողովրդավարական հորջորջված այս տոտալիտար մտածելակերպի: Եւ ինչի համար է այս ամենը արվում. հանրությանը, ժողովրդին, բոլորին ցույց տալու համար, որ Հանրապետական մեծամասնությունը «ոչ մի թիզ հող չի զիջելու» ընդդիմությանը, հանրությանը, ժողովրդին: Սա, ըստ էության, անծանոթ գործելակերպ չէ, եւ հատուկ է բոլոր տոտալիտար վարչակարգերին, անկախ նրանից, թե որքանով են նրանք քողարկված ժողովրդավարության դիմակի ներքո: Տոտալիտարիզմը հենց դրանով է տոտալիտարիզմ, որ չի կարող վերահսկողությունից դուրս թողնել որեւէ չնչին տարածություն:

Տիկնայք եւ պարոնայք.
Գիտեմ, որ տոտալիտարիզմ բառը ոմանց համար տարօրինակ է հնչում մի իրականության մեջ, որտեղ քաղաքականությունից խոսող յուրաքանչյուր մարդու ամեն երկրորդ բառը ժողովրդավարությունն է: Ժողովրդավարական արժեքների մասին բառեր տեղ գտան նաեւ Սերժ Սարգսյանի՝ երկու օր առաջ ունեցած ելույթում: Ոմանք այդ բառն օգտագործում են հույս ունենալով, թե այն տարածական է եւ հարաբերական: Բայց ինչպես տնտեսությունն ու պետական բյուջեն, ժողովրդավարությունն ինքն էլ թվաբանություն ունի, եւ Հայաստանում ժողովրդավարության առկայությունը կարելի է գնահատել թվերով: Հայաստանի Հանրապետության գոյության 21 տարիների ընթացքում տեղի ունեցած նախագահական, խորհրդարանական, տեղական ինքնակառավարման մարմինների որեւէ ընտրություններ չեն ավարտվել ընդդիմության հաղթանակով: Ընդդիմությունը ոչ մի անգամ իշխանության չի եկել:

Սա Հայաստանում ժողովրդավարության բացակայության, տոտալիտարիզմի ուղղակի ապացույց է, որովհետեւ ժողովրդավարությունը բռնության եւ կոռուպցիայի տանիք չէ, այլ խաղաղ, ընտրական ճանապարհով իշխանաության փոփոխության մեխանիզմ: Հայաստանում իշխանությունը երբեք չի փոխվել, Հայաստանում գործող իշխանությունը միշտ վերարտադրել է ինքն իրեն: Եւ ուրեմն, սա տոտալիտար, ամբողջատիրական համակարգ է, եւ Էթիկայի հանձնաժողովի վրա խորհրդարանական մեծամասնության ձեռնարկած հարձակումը կարեւոր է սրանով. դա ցույց է տալիս գործող իշխանության ամբողջատիրական բնույթը: Ոչինչ, որեւէ բան, նույնիսկ սիմվոլիկ կամ բարոյական նշանակություն ունեցող, չպետք է լինի իշխանության համակարգի վերահսկողությունից դուրս: Ոչ մի լրատվամիջոց, ոչ մի թերթ, ոչ մի լրագրող, ոչ մի քաղաքական գործիչ, ոչ մի քաղաքացի. բոլորը պետք է լինեն վերահսկողության տակ, եւ իրենց վրա կրեն իրենց բաժին ժուչոկը: Եւ երբ Սերժ Սարգսյանն ասում է՝ մոտենում ենք հաղթական վերջնախաղին, հենց սա նկատի ունի: Նրանք հույս ունեն, թե առաջիկա նախագահական ընտրություններում նրա վերարտադրությունը ապահովելու է այս «բարձրագույն» նպատակի վերջնական եւ համատարած իրագործումը:

Ողբերգականն այն է, որ վերջին շրջանի քաղաքական պրոցեսները կատարելապես ծառայել ու շարունակում են ծառայել հենց այս խնդրի լուծմանը, երբեմն տպավորություն է, թե Հայաստանում նույնիսկ կոնսենսուս է հաստատված ժողովրդավարական տոտալիտարիզմի մոդելի շուրջ, երբ իմիտացիան ավելին է, քան իրականությունը, երբ իրականությունը մի երկար ու անվերջանալի բառախաղ է, կռուտիտ, իմիտացիա, որտեղ յուրաքանչյուրը կատարում է իր դերը, վերեւից հրահանգված դերը եւ դա անում է հաճույքով: Հենց այսպիսին է երեւակվում այսօրվա Հայաստանը եւ նրա՝ քաղաքական էլիտայի կողմից գծագրված ապագան:

Բայց այստեղ եմ՝ այս բարձր ամբիոնից հայտարարելու համար, որ Հայաստանում եւ սփյուռքում կան մարդիկ, ովքեր չեն տրվելու այս թելադրանքին, չեն համակերպվելու այս պարտադրանքին, չեն ընդունելու ուրիշների մոգոնած խաղի կանոնները եւ պայքարելու են հանուն Իրական Հայաստանի՝ թեկուզ պարտադրված լինեն ամեն ինչ սկսել զրոյից, որովհետեւ Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստան կառուցելու պարտավորությունն ավելին է, քան քաղաքական կոնյունկտուրան, քաղաքացիական հպարտության հրամայականն ավելին է, քան հոսանքին տրվելու գայթակղությունը:

Տիկնայք եւ պարոնայք.
Ելույթս ուզում եմ ավարտել մի մեջբերումով: Սերժ Սարգսյանից: ՀՀԿ համագումարում նախօրեին ունեցած ելույթում նա բառացիորեն ասել է հետեւյալը. (մեջբերում եմ) «Հայրենիքի ուժը մեծ ուժ է: Մի օրինակ հիշեմ: Մի ֆրանսահայ ժամանակին ինձ պատմում էր, որ աշխատավայրում երբեք առիթ չի ունեցել իր գործընկերներին ասելու, որ ինքը ծագումով հայ է: Բայց Շուշիի ազատագրումից մի քանի օր հետո չէր դիմացել գայթակղությանը: Իր հայ լինելու մասին նա արդեն խոսում էր բարձրաձայն եւ հպարտությամբ» (մեջբերման ավարտը): Փաստորեն, Շուշիի ազատագրման ժամանակներից ի վեր որեւէ մեկը Սերժ Սարգսյանին չի ասել հայրենիքով հպարտացած լինելու մասին: Սրանով ամեն ինչ ասված է: Եւ վերջ:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ

ԱԺ պատգամավորներ Վարդան Օսկանյանի եւ Լեւոն Զուրաբյանի խոսակցության՝ համացանցում հայտնված ձայնագրության կապակցությամբ լրագրողների բազմաթիվ հարցումներին ի պատասխան հարկ եմ համարում հայտարարել.

ա) խստորեն դատապարտում եմ երկու պատգամավորների խոսակցության ապօրինի ձայնագրումը եւ տեղադրումը youtube-ում, որը խորհրդային ԿԳԲ-ի գործելակերպի արատավոր դրսեւորում է, ինչը չպետք է տեղի ունենա մեր իրականության մեջ:

բ) ՀՀ իրավապահ մարմինները պարտավոր են անհապաղ քրեական գործ հարուցել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 146 հոդվածի հատկանիշներով՝ ձայնագրությունը իրականացրած եւ youtube-ում տեղադրած անձանց բացահայտելու եւ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար:

գ) մենք՝ Հայ ազգային կոնգրեսի, ընդդիմության ներկայացուցիչներս, ընթացիկ ցավոտ հարցերը քննարկելիս պետք է պահպանենք զսպվածություն, տուրք չտալով էմոցիաներին՝ հանրության առաջ մեր ունեցած պարտավորությունները պատվով կատարելու համար:

դ) ընթացիկ քաղաքական իրավիճակը թելադրում եւ պահանջում է Հայ ազգային կոնգրեսի առաջնորդ, ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի առաջադրումը ՀՀ նախագահի թեկնածու, եւ սերժանտական կործանարար իշխանության հեռացման նպատակ ունեցող բոլոր քաղաքական ուժերի համախմբումը նրա թեկնածության շուրջ:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ